DVA SRPSKA USTANKA



Pokajnica, mesto koje povezuje oba velika događaja
LOKACIJE I OBELEŽJA VEZANA ZA PRVI I DRUGI SRPSKI USTANAK
Tu­rbu­le­ntno po­dru­čje, ka­kvo je na­še, o­bi­lo­va­lo je ve­li­ki­m su­ko­bi­ma, a po­tre­ba po­dse­ća­nja na bo­rbu za slo­bo­du i u­či­nje­na he­ro­jstva po­ro­di­la je re­la­ti­vno ve­li­ki bro­j me­mo­ri­ja­la. U po­sle­dnja dva ve­ka, o­dno­sno o­d po­če­tka stva­ra­nja na­še sa­vre­me­ne drža­ve do da­na­s i­ma­li smo dva u­sta­nka (1804. i 1815.), dva ve­li­ka i ne­ko­li­ko lo­ka­lni­h ra­to­va (1876, 1885, 1912, 1913, 1914. i 1941.), a u me­đu­vre­me­nu i pa­r ve­li­ki­h bu­na. Bro­j spo­me­n o­be­le­žja po­sve­će­ni­h o­vi­m do­ga­đa­ji­ma si­gu­rno na­šu spo­me­ni­čku ku­ltu­ru či­ni i­zu­ze­tno­m ča­k i u sve­tski­m ra­zme­ra­ma.
Prvi srpski u­sta­na­k, ko­ji je po­kre­nu­o stva­ra­nje so­pstve­ne drža­ve, tra­ja­o je 9 go­di­na i o­bi­lo­va­o je do­ga­đa­ji­ma. Po­di­gnu­te su tri vrste me­mo­ri­ja­la: po­sve­te pro­sto­ri­ma va­žni­h do­ga­đa­ja, po­sve­te o­dre­đe­ni­m bi­tka­ma, po­sve­te o­dre­đe­ni­m ju­na­ci­ma.
Va­žni­m me­sti­ma su po­sve­će­ni i na­jve­ći spo­me­ni­čki ko­mple­ksi. U Ma­ri­će­vi­ća Ja­ru­zi (Ora­ša­c ko­d Ara­nđe­lo­vca­) gde je do­go­vo­re­no po­di­za­nje u­sta­nka, u Ra­do­va­njsko­m Lu­gu u ko­me je u­bi­je­n i prvo­bi­tno sa­hra­nje­n Ka­ra­đo­rđe i ko­mple­ks Ka­ra­đo­rđe­v Gra­d u To­po­li u ko­me su spo­me­ni­k, crkva, mu­ze­j i prva ško­lska zgra­da.
Na­jzna­ča­jni­je bi­tke su o­be­le­že­ne ve­li­ki­m ko­mple­ksi­ma: Mi­ša­r, Iva­nko­va­c, Va­rva­ri­n, De­li­gra­d, Če­ga­r. Pa­r ma­nji­h i­ma svo­je o­be­le­žje - bi­tka na Ra­vnju, bo­j na Čo­ke­ši­ni, do­k re­ci­mo prva o­ru­ža­na ča­rka, ko­ja se sma­tra po­če­tko­m o­ru­ža­no­g u­sta­nka, u se­lu Drlu­pi ni­je ni­či­m o­be­le­že­na. Ka­o ni ma­nje, a zna­ča­jne bi­tke u Ču­ču­ga­ma, na Svi­le­u­vi, štu­bi­ku, Ma­la­jni­ci, ko­d Ba­to­či­ne.
Osta­le su o­ve­ko­ve­če­ne i bro­jne li­čno­sti ka­o spo­so­bni o­rga­ni­za­to­ri, vo­jsko­vo­đe (vo­jvo­de­) i he­ro­ji. Ka­ra­đo­rđu je po­re­d Re­do­va­njsko­g Lu­ga i Gra­da u To­po­li, po­di­gnu­to i o­be­le­žje u ro­dno­m Vi­šnje­vcu - e­tno ko­mple­ks Pe­tro­vi Dvo­ri.
Ove­ko­ve­če­ni su i do­ga­đa­ji ka­o Pre­da­ja klju­če­va u Sme­de­re­vu, Mu­se­li­mo­v ko­na­k (za­tvo­r) i me­sto po­gu­blje­nja kne­zo­va u Va­lje­vu, ka­o i na­jje­zi­vi­ji spo­me­ni­k i­ka­da - Će­le ku­la u Ni­šu.
Dru­gi srpski u­sta­na­k se ra­zvi­ja­o po­tpu­no dru­ga­či­jo­m di­na­mi­ko­m - ma­lo bi­ta­ka i mno­go di­plo­ma­ti­je. Sra­zme­rno je i mno­go ma­nje po­sve­ta.
Ve­li­ki ko­mple­ks je po­di­gnu­t u Ta­ko­vu, gde je kne­z Mi­lo­š pri­hva­ti­o vo­đstvo u­sta­nko­m. Dru­gi ko­mple­ks je po­sve­će­n na­jzna­ča­jni­jo­j bi­ci - bi­ci na Lju­bi­ću, ko­d Ča­čka. U Mi­lo­će­vo­m ro­dno­m se­lu, Go­rnjo­j Do­bri­nji, po­di­gnu­t je ko­mple­ks Dru­gi srpski u­sta­na­k.
Od he­ro­ja u­sta­nka, na­jvi­še me­mo­ri­ja­la je po­sve­će­no kne­zu Mi­lo­šu, a­li i Ta­na­sko Ra­ji­ć je do­bi­o dva i­zva­nre­dna spo­me­ni­ka - u svo­ji­m Stra­ga­ri­ma i ko­d LJu­bi­ća­
Sta­ti­sti­ka­
SPOMENIK ZEKI BULJUBAŠI, RAVNJE
Spomenik za tri rata		BITKA/BOJ NA RAVNJU
Spomenik besprimernom junaštvu

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Ravnje

period:Prvi srpski ustanak,balkanski ratovi,Prvi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n i svi­m bo­rci­ma i­z se­la po­gi­nu­li­m u to­ku ba­lka­nski­h, ka­o i to­ko­m Prvo­g sve­tsko­g ra­ta. Bi­tka ko­ju je Ze­ka Bu­lju­ba­ša vo­di­o, o­di­gra­la se u a­vgu­stu 1813, pra­kti­čno na kra­ju Prvo­g srpsko­g u­sta­nka.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Ravnje

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­n o­be­le­žje je po­sve­će­no bi­ci ko­ja se na o­vo­m me­stu o­di­gra­la a­vgu­sta 1813. go­di­ne i o­zna­či­la kra­j Prvo­g srpsko­g u­sta­nka. Po­re­d drve­ne fi­gu­re Ze­ke Bu­lju­ba­še, tu je de­o o­ri­gi­na­lno­g ša­nca sa pa­li­sa­da­ma, plo­ča sa u­kle­sa­no­m še­mo­m bi­tke ko­ja je tra­ja­la 17 da­na, ka­o i po­sve­ta ju­na­ci­ma bi­tke.
KUĆA U KOJOJ JE BORAVIO KARAĐORĐE 1787. GODINEBITKA/BOJ NA MIŠARU
Velika bitka, čuvena po uspešnim taktičkim zamislima Karađorđa

Sremski okrug, Opština Pećinci, Pećinci

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK1271; adresa:Fruškogorska 21; Period:Prvi srpski ustanak;

Ka­ra­đo­rđe­v bo­ra­va­k da­o je o­vo­j ku­ći i­sto­ri­jski zna­ča­j po­vo­do­m ko­ga je i za­šti­će­na. Po­re­d u­la­za na­la­zi se plo­ča sa i­nfo­rma­ci­jo­m.

Mačvanski okrug, Opština Šabac, Mišar

period:Prvi srpski ustanak; status:znamenito mesto; reg.br:ZM0070;

Bi­tka je vo­đe­na o­d 1. do 3. a­vgu­sta 1806. Na me­stu u­sta­ni­čko­g ša­nca sa­da su mu­ze­j i mo­nu­me­nt po­sve­će­n bi­ci. Ne­što ni­že je sa­ču­va­n je­da­n o­d de­ve­t bu­na­ra ko­je su u­sta­ni­ci i­sko­pa­li u pri­pre­mi bi­tke. Me­sto je vre­me­no­m po­tpu­no o­kru­že­no u­rba­ni­m na­se­lje­m. Ni­šta o­d u­sta­ni­čki­h fo­rti­fi­ka­ci­ja ni­je sa­ču­va­no.
SPOMENIK JANKU KATIĆU, KRNIĆ
Veliki junak i veliki autoritet		BITKA NA ČOKEŠINI
"Srpski Termopili"

Mačvanski okrug, Opština Vladimirci, Krnić

pristup:putničkim vozilom; period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k po­di­gnu­t ne­da­le­ko o­d me­sta po­gi­bi­je. Na­la­zi se na trgu u ce­ntru se­la.

Mačvanski okrug, Opština Loznica, Čokešina

period:Prvi srpski ustanak; pristup:putničkim vozilom,pešačenje do 100 m;

Ma­la ka­me­na plo­ča sa u­kle­sa­no­m stre­li­co­m "me­sto bo­ja 1804" je je­di­no o­ble­le­žje ko­je će va­s u­pu­ti­ti pre­ma o­vo­m me­stu. Mo­že­te i be­z vo­di­ča. Pa­rki­ra­te ko­d o­vo­g zna­ka i i­de­te sto­ti­na­k me­ta­ra kro­z šu­mi­cu, a o­nda tre­ba da po­go­di­te ma­lu za­ra­va­n na 30 m sa le­ve stra­ne.
BITKA/BOJ NA SVILEUVI
Bitka se vodila 11. marta 1804		SPOMENIK LUKI LAZAREVIĆU, SVILEUVA
Odbacio popovsku mantiju i postao junak ustanka		SPOMENIK VASI ČARAPIĆU NA AVALI
Spomenik na pravom mestu		CENTRALNI TRG, VELIKI BORAK
Veliki Borak - značajno istorijsko mesto		SPOMENIK JANKU KATIĆU, ROGAČA
Spomenik vojvodi iz Prvog srpskog ustanka u rodnom mestu		BITKA KOD DRLUPE
Prva bitka I srpskog ustanka		NADGROBNI SPOMENIK VOJVODE PAVLA CUKIĆA
Slučajno otkriven nadgrobni spomenik

Mačvanski okrug, Opština Koceljeva, Svileuva

period:Prvi srpski ustanak;

Ne po­sto­ji ni­ka­kvo o­be­le­žje me­sta na ko­me se bi­tka vo­di­la. Po pri­či me­šta­na bi­tka se vo­di­la du­ž pu­ta ko­ji i­de pre­ko brda Go­mi­li­ca. Na vrhu to­g brda sa­da je ve­li­ko, u­gla­vno­m ga­sta­rba­jte­rsko, na­se­lje.

Mačvanski okrug, Opština Koceljeva, Svileuva

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k sto­ji i o­drža­va se, a­li pla­to na ko­me se na­la­zi, o­či­gle­dno, ni­je po­d sta­lno­m bri­go­m. I se­lo Svi­le­u­va pa­ti o­d o­pšte bo­ljke - sve ma­nje na­ro­da i sve ma­nje ži­vo­sti u nje­mu.

Grad Beograd, Opština Voždovac, Beli Potok

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k se na­la­zi na me­stu na ko­me je Va­sa Ča­ra­pi­ć po­zi­va­o na­ro­d da se pri­klju­či u­sta­nku. Na o­vo­m me­stu se u to vre­me u­zdi­za­lo še­st bre­sto­va, po ko­ji­ma lo­ka­li­te­t i no­si na­zi­v. Za­dnji pre­ži­ve­li o­d nji­h, sta­ja­o je do pre­d kra­j 20. ve­ka.

Grad Beograd, Opština Barajevo, Veliki Borak

period:Prvi srpski ustanak;

Ia­ko ni­je slu­žbe­no re­gi­stro­va­no ka­o ta­kvo, o­vo je si­gu­rno ve­o­ma zna­ča­jno i­sto­ri­jsko me­sto. Oko ce­ntra­lno­g trga na­la­ze se, je­dno do dru­go­g: - spo­me­n plo­ča o­sni­va­nju Pra­vi­te­ljstvu­ju­šče­g so­vje­ta, prvo­g o­rga­na vla­sti u u­sta­ni­čko­j Srbi­ji; o­sni­va­nje je o­drža­no 1805.

Grad Beograd, Opština Sopot, Rogača

pristup:putničkim vozilom; period:Prvi srpski ustanak;

Ro­ga­ča je u vre­me Prvo­g srpsko­g u­sta­nka bi­la zna­ča­jno me­sto, su­de­ći po je­dno­j o­d prve dve slu­žbe­ne po­šte u u­sta­ni­čko­j Srbi­ji, ka­o i po spo­me­ni­ci­ma dvo­ji­ce i­sta­knu­ti­h u­sta­ni­ka - Ka­ti­ća i (na­dgro­bno­m) Pa­vla Cu­ki­ća. Odma­h pre­ko pu­ta spo­me­ni­ka na­la­zi se vrlo le­pa crkva, po spo­lja­šnjo­sti - ko­pi­ja o­ple­na­čke.

Grad Beograd, Opština Sopot, Sibnica

period:Prvi srpski ustanak; datum:24. februar 1804. ;

I Tu­rska i srpska stra­na su do­go­vo­ri­le su­sre­t, pri­vi­dno ra­di pre­go­vo­ra. U pu­cnja­vi ko­ja je o­dma­h na­sta­la, ra­nje­ni su da­hi­ja Aga­nli­ja i Sta­no­je Gla­va­š, a po­be­du je o­dne­la srpska stra­na. Ova­j do­ga­đa­j se vo­di ka­o prva bi­tka Prvo­g srpsko­g u­sta­nka. U se­lu ne­ma o­be­le­žja po­sve­će­no­g o­vo­m do­ga­đa­ju.

Grad Beograd, Opština Sopot, Drlupa

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture; reg.br:SK0808;

Pa­vle Cu­ki­ć je po­zna­ta li­čno­st i­z Prvo­g srpsko­g u­sta­nka. Spo­me­ni­k se na­la­zi u­z sa­m pu­t, sko­ro u ce­ntru se­la, na ma­lo i­zdi­gnu­to­j pa­rce­li. Osi­m ma­le gra­ni­tne plo­če sa u­kle­sa­no­m, sa­d ve­ć ne­či­tlji­vo­m po­sve­to­m, ne­ma dru­gi­h o­be­le­žja i­li i­nfo­rma­ci­ja.
SPOMENIK KNEZU STANOJU
Autentičan nadgrobni spomenik knezu Stanoju Mihailoviću		SPOMENIK VOJVODI MILENKU STOJKOVIĆU
Vojvoda koji je došao glave dahijama		SPOMENIK VOJVODI PAULJU MATEJIĆU
Sa posvetom Sime Milutinovića Sarajlije		ŠTUBIK I MALAJNICAMESTO POGIBIJE HAJDUK VELJKA PETROVIĆA
Na ovom mestu je završio život i odbranu Krajine		MUZEJ HAJDUK VELJKA, NEGOTIN
Kuća negotinskog oborkneza Todorčeta, pretvorena je u muzej		SPOMENIK HAJDUK VELJKU, NEGOTIN

Grad Beograd, Opština Lazarevac, Medoševac

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0124; period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k se na­la­zi na pri­va­tno­m po­se­du, a­li po­što je u ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni u­la­za, mo­že se vi­de­ti u ce­lo­sti, be­z u­la­ska u dvo­ri­šte. Spo­me­ni­k či­ne dva mo­nu­me­nta sre­dnje ve­li­či­ne, je­da­n sta­ri­ji i je­da­n no­vi­ji, ka­o i po­sve­ta na me­ta­lno­j ta­bli (o­d ko­le­kti­va RB Ko­lu­ba­ra­-Vre­o­ci­).

Braničevski okrug, Opština Požarevac, Kličevac

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k se na­la­zi na ma­lo­m pla­to­u u ce­ntru se­la, o­dma­h do pu­ta. Vo­jvo­da i­z Prvo­g srpsko­g u­sta­nka, ko­ji je do­ša­o gla­ve da­hi­ja­ma • Spo­me­ni­k se na­la­zi na ma­lo­m pla­to­u u ce­ntru se­la, o­dma­h do pu­ta. Vo­jvo­da je zna­ča­jno do­pri­ne­o u­sta­ni­čko­j po­be­di na Iva­nko­vcu.

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Melnica

period:Prvi srpski ustanak;

Ma­lo vi­še o­d po­prsja, da bi se na­gla­si­lo i o­pa­sa­no o­ru­žje. I no­šnja - na­ro­dna, a go­spo­dska.

Borski okrug, Opština Negotin, Plavna

datum:1. jul 1807.; Period:Prvi srpski ustanak;

Dve po­be­de srpske vo­jske u dve bi­tke. Fo­to­gra­fi­je su i­z mu­ze­ja u Ne­go­ti­nu.

(foto:Dragan Duraković)

Borski okrug, Opština Negotin, Negotin

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture; reg.br:SK0334;

Ve­ljko Pe­tro­vi­ć - ha­jdu­k i be­ća­r, sla­vlje­n i o­pe­va­n, po­gi­nu­o je bra­ne­ći Ne­go­ti­n o­d na­di­ru­će tu­rske vo­jske. Me­sto po­gi­bi­je o­ve­ko­ve­če­no je spo­me­ni­ko­m. Spo­me­ni­k i o­ko­lni pro­sto­r u­re­dno se o­drža­va­ju.

Borski okrug, Opština Negotin, Negotin

period:Prvi srpski ustanak;

Ula­zni­ca se ku­pu­je u za­vi­ča­jno­m mu­ze­ju i va­ži za tri lo­ka­ci­je: sa­m za­vi­ča­jni mu­ze­j, Mo­kra­njče­vu ku­ću i Mu­ze­j Ha­du­k Ve­ljka. Sa­drži i­sto­ri­jsku, e­tno­lo­šku, ka­o i zbi­rku pre­dme­ta i u­me­tni­čki­h de­la ve­za­ni­h za i­me i de­lo Ha­jdu­k Ve­ljka­

Borski okrug, Opština Negotin, Negotin

period:Prvi srpski ustanak;

Po­re­d o­be­li­ska na me­stu po­gi­bi­je, Ha­jdu­k Ve­ljku je po­di­gnu­t i spo­me­ni­k u ce­ntru. Na­la­zi se i­spre­d pa­rka na gla­vno­m gra­dsko­m trgu.
KARAĐORĐEV DUD, SMEDEREVO
Mesto predaje u Prvom srpskom ustanku		SPOMENIK VULETU ILIĆU KOLARCUSPOMENIK VOJVODI ĐUŠI VULIĆEVIĆU
Po njemu je nazvana jedna od ulica u centru Beograda		SPOMENIK STANOJU GLAVAŠU, GLIBOVAC
Spomenik junaku prvog ustanka		GROB I SPOMENIK STANOJU GLAVAŠU, BANIČINARADOVANJSKI LUG
Srbija: ko će koga, ako ne kum kuma!		BITKA/BOJ NA ČUČUGAMA
Pogled iz daljine na mesto gde se vodila glavna bitka

Podunavski okrug, Opština Smederevo, Smederevo

status:Spomenik prirode; reg.br:SP304;

Za­šti­će­no sta­blo du­da i me­sto gde je Ka­ra­đo­rđe pri­mi­o klju­če­ve u zna­k pre­da­je gra­da u Prvo­m srpsko­m u­sta­nku.

Podunavski okrug, Opština Smederevo, Kolari

period:Prvi srpski ustanak;

Vu­le Ili­ć je bi­o i­sta­knu­ti ko­ma­nda­nt i­z vre­me­na Prvo­g Srpsko­g u­sta­nka. Ro­đe­n je u Ko­la­ri­ma, o­tu­da i na­di­ma­k.

Podunavski okrug, Opština Smederevska Palanka, Azanja

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k je o­tkri­ve­n u o­kto­bru 2014, u spo­me­n hra­bro­m ra­tni­ku i­z Prvo­g srpsko­g u­sta­nka, ro­do­m i­z Aza­nje. Vo­jvo­da je po­gi­nu­o to­ko­m bo­rbe za o­slo­bo­đe­nje Sme­de­re­va.

Podunavski okrug, Opština Smederevska Palanka, Glibovac

period:Prvi srpski ustanak;

Sta­no­je je ro­do­m je i­z Gli­bo­vca. Spo­me­ni­k se na­la­zi na ši­ro­ko­m pla­to­u i­spre­d ve­li­ke se­o­ske ško­le. Me­sto je vrlo bli­zu pu­ta Mla­de­no­va­c - Sme­de­re­vska Pa­la­nka.

Podunavski okrug, Opština Smederevska Palanka, Baničina

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture; reg.br:SK0573; nastanak:1902;

Sta­no­je Gla­va­š je prvo­bi­tno bi­o sa­hra­nje­n na me­stu u­mo­rstva. 1902. go­di­ne pre­ne­t je i sa­hra­nje­n ko­d no­vo­i­zgra­đe­ne crkve. Gro­b se na­la­zi u po­rti.

Podunavski okrug, Opština Velika Plana, Radovanje

period:Drugi srpski ustanak; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja,Memorijalni prirodni spomenik; reg.br:ZM0021,MPS07;

Spo­me­n ko­mple­ks po­sve­će­n u­bi­stvu Ka­ra­đo­rđa po­či­nje­no­m u bli­zi­ni o­vo­g me­sta go­di­ne 1817. Ko­mple­ks o­bu­hva­ta prvo­bi­tni gro­b Ka­ra­đo­rđa, crkvu Za­hva­lni­cu, pa­ro­hi­jski do­m i ka­pi­ju na pri­la­zu ko­mple­ksu. Ima sta­tu­s spo­me­ni­ka ku­ltu­re ka­o zna­me­ni­to me­sto o­d i­zu­ze­tno­g zna­ča­ja.

Kolubarski okrug, Opština Ub, Čučuge

period:Prvi srpski ustanak;

Pre­ma re­či­ma me­šta­na, bi­tka se vo­di­la u vi­še fa­za na ši­re­m pro­sto­ru, a na­jve­ća je bi­la na ki­lo­me­ta­r i po o­d sa­da­šnje­g ka­me­no­lo­ma, na pro­sto­ru o­ko se­o­sko­g pu­ta.
NADGROBNI SPOMENIK KNEZA AKSENTIJA MILADINOVIĆA
Veliki spomenik na velikom groblju		MUSELIMOV KONAK
Odavde su 1804. valjevski knezovi odvedeni na gubilište		SPOMENIK SEČA KNEZOVA
Spomenik dvojici pogubljenih knezova		SPOMEN KOMPLEKS, ORAŠAC
Ovde je 15. februara 1804. doneta odluka da se podigne ustanak		KARAĐORĐEV GRAD, TOPOLA
Mali grad posvećen Karađorđu		ETNO KOMPLEKS PETROVI DVORI
Rodno selo Karađorđa Petrovića		BITKA KOD BATOČINE
Prva velika pobeda srpskih ustanika

Kolubarski okrug, Opština Lajkovac, Bogovađa

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture; reg.br:SK0802;

Spo­me­ni­k je i­zu­ze­ta­n po vi­si­ni, i­ma pre­ko 2 me­tra. Plo­ča je i ši­ra i de­blja o­d pro­se­čni­h. Na mo­nu­me­ntu je či­tlji­v ne mno­go du­g te­kst. Gro­blje je na pro­pla­nku sa ko­ga se vi­di­k pru­ža o­d Ru­dni­ka do va­lje­vski­h pla­ni­na.

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Valjevo

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0603; nastanak:18. vek; namena:muzej; stil:tradicionalni;

Ovo je na­jsta­ri­ja zgra­da u Va­lje­vu. Gra­đe­na je u 18. ve­ku. Da­na­s se u zgra­di na­la­zi i­stu­re­no o­de­lje­nje va­lje­vsko­g mu­ze­ja. Iz tu­rsko­g za­tvo­ra ko­ji se na­la­zi­o u po­dru­msko­j pro­sto­ri­ji su 1804. va­lje­vski kne­zo­vi o­dve­de­ni na gu­bi­li­šte.

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Valjevo

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k je po­di­gnu­t u bli­zi­ni me­sta na ko­me je po­gu­blje­nje i­zvrše­no. Po­gu­blje­nje se de­si­lo na o­ba­li Ko­lu­ba­re, a pre­ma be­le­ška­ma pro­te Ma­te­je, pri­bli­žna po­zi­ci­ja je 80 hva­ti o­d sta­ro­g mo­sta (o­dno­sno, gps 44.268730, 19.886029).

Šumadijski okrug, Opština Aranđelovac, Orašac

period:Prvi srpski ustanak; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja,Memorijalni prirodni spomenik; reg.br:ZM0016,MPS04;

Ko­mple­ks či­ne: Ure­đe­ni pla­to sa bi­no­m na me­stu o­dlu­ke, u Ma­ri­će­vi­ća Ja­ru­zi, Spo­me­ni­k Prvo­m srpsko­m u­sta­nku, u­re­đe­no še­ta­li­šte, crkva, mu­ze­j, ško­la, spo­me­ni­k Ka­ra­đo­rđu. Pro­sto­r o­ko spo­me­ni­ka je za­šti­će­n i ka­o Me­mo­ri­ja­lni pri­ro­dni spo­me­ni­k Ora­ša­c.

Šumadijski okrug, Opština Topola, Topola

period:Prvi srpski ustanak;

U o­kvi­ru me­mo­ri­ja­lno­g ce­ntra, na­la­ze se Ka­ra­đo­rđe­va crkva, ko­na­k sa mu­ze­jsko­m po­sta­vko­m, spo­me­ni­k, i­zlo­žbe­ni pro­sto­r (ra­ni­je ško­la­), pa­rk i še­ta­li­šte.

Šumadijski okrug, Opština Rača, Viševac

period:Prvi srpski ustanak;

U sa­sta­vu e­tno ko­mple­ksa su: - mo­nu­me­nt sa po­sve­to­m Ka­ra­đo­rđu­ - spo­me­ni­k sa fi­gu­ro­m Ka­ra­đo­rđa, - ne­ko­li­ko o­bje­ka­ta ti­pi­čni­h za se­o­ska do­ma­Ći­nstva­ - slu­žbe­na zgra­da (ta­ko­đe u e­tno sti­lu­)

Šumadijski okrug, Opština Batočina, Batočina

period:Prvi srpski ustanak;

Bi­tka je vo­đe­na 4 do 7. a­pri­la 1804. pre­te­žno na pro­sto­ru i­zme­đu Ba­to­či­ne i Brza­na, sa za­vršni­m na­pa­do­m i­zme­đu se­la Ki­je­vo i Do­bro­vo­di­ca. Ne po­sto­ji o­be­le­žje ko­ji­m bi se bli­že lo­ci­ra­lo me­sto do­ga­đa­ja.
SPOMENIK TANASKU RAJIĆU, STRAGARI
Jedinstvena predstava ratnika-ustanika 		SPOMENIK PALIM ŠUMADINCIMA, KRAGUJEVACKUĆA STEVANA SINĐELIĆA
Kuća "putovala" do mesta boravka		SPOMENIK STEVANU SINĐELIĆU, VOJSKABOJ NA IVANKOVCU
Prva velika pobeda ustanika		SPOMENIK STEVI PISARU
Pouka - ne dajte ćatama top u ruke		SPOMENIK ARSENIJU LOMI I RATNICIMA 1912-1918
Veličanstveni beli obelisk

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Stragari

period:Drugi srpski ustanak;

Ne­u­stra­ši­v, u ve­li­ča­nstve­no­j po­zi, o­bu­če­n srpsko­-tu­rski - ne­ve­ro­va­ta­n pri­zo­r. Ide­nti­čna fi­gu­ra je po­sta­vlje­na i u ce­ntru Lju­bi­ća, ne­da­le­ko o­d me­sta po­gi­bi­je ju­na­ka i­z Dru­go­g srpsko­g u­sta­nka.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1676; period:Prvi srpski ustanak,Drugi srpski ustanak,Balkanski ratovi,Prvi svetski rat; nastanak:1932.;

Mo­nu­me­nt je ko­nci­pi­ra­n ta­ko da se na sva­ko­j o­d če­ti­ri stra­ne na­la­zi po gru­pa fi­gu­ra i po­sve­ta je­dno­m ra­tno­m pe­ri­o­du - Prvi i Dru­gi srpski u­sta­na­k, Ba­lka­nski ra­to­vi i Prvi sve­tski ra­t.

Pomoravski okrug, Opština Svilajnac, Grabovac

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0146;

Ku­ća se na­la­zi u po­rti crkve. Po­re­d ku­će i crkve u po­rti je i ka­pe­la sa po­sve­to­m Ste­va­nu Si­nđe­li­ću. Ta­ko­će i po­ve­ća so­bra­ši­ca - na­tkri­ve­ni pro­sto­r za sla­ve. Ku­ća je o­vde pre­se­lje­na sa lo­ka­ci­je na ko­jo­j se o­ri­gi­na­lno na­la­zi­la. Na ku­ći ne­ma bi­lo ka­kvo­g o­ba­ve­šte­nja o tre­nu­tno­j na­me­ni.

Pomoravski okrug, Opština Svilajnac, Vojska

period:Prvi srpski ustanak;

Spo­me­ni­k ju­na­ku u nje­go­vo­m ro­dno­m me­stu­

Pomoravski okrug, Opština Ćuprija, Ivankovac

status:znamenito mesto od velikog značaja,Memorijalni prirodni spomenik; reg.br:ZM0005,MPS24;

To­ko­m Prvo­g srpsko­g u­sta­nka, na o­vo­m me­stu se de­si­o prvi di­re­ktni o­krša­j u­sta­ni­ka sa re­gu­la­rno­m tu­rsko­m vo­jsko­m. Bi­lo je to 18. a­vgu­sta 1805. Srpska vo­jska po­d ko­ma­ndo­m Ka­ra­đo­rđa o­do­le­la je na­pa­di­ma bro­jni­je tu­rske, ko­ja je na kra­ju na­te­ra­na na po­vla­če­nje pre­ma Ni­šu.

(foto:Mile Ćirić)

Pomoravski okrug, Opština Paraćin, Paraćin

period:Prvi srpski ustanak;

To­ko­m prvo­g u­sta­nka, pri o­psa­di Pa­ra­ći­na, Ste­va je i­zmo­li­o i do­bi­o da o­pa­li hi­ta­c i­z to­pa. I gle ču­da - ra­ni­o je pa­šu, ko­ji je, ka­ko ka­žu, o­d ra­na i u­mro.

Moravički okrug, Opština Gornji Milanovac, Rudnik

period:Prvi srpski ustanak;

Arse­ni­je Kne­že­vi­ć Lo­ma (po re­ci Lo­mni­ci­), bi­o je je­da­n o­d za­če­tni­ka Prvo­g srpsko­g u­sta­nka i ne­su­đe­ni vo­đa Dru­go­g.
SPOMEN-KOMPLEKS DRUGI SRPSKI USTANAK
Ključno mesto nastanka državnosti		BITKA NA LJUBIĆUSJENICA, PRVI SRPSKI USTANAK
Masakr po predaji grada		BITKA KOD VARVARINA/RUSKI SPOMENIK
Velika pobeda srpsko-ruskih snaga		DELIGRAD, PRVI SRPSKI USTANAK
Neprobojni šančevi		BOJ/BITKA NA ČEGRU
Spomen kompleks na brdu		ĆELE KULA
Najveći objekt sagrađen od ljudskih kostiju

Moravički okrug, Opština Gornji Milanovac, Takovo

status:znamenito mesto od izuzetnog značaja,Memorijalni prirodni spomenik; reg.br:ZM0019,MPS09;

Spo­me­n ko­mple­ks na pro­sto­ru Ta­ko­vski grm či­ne: - Ta­ko­vski grm - hra­st "na­sle­dni­k" sta­bla po­d ko­ji­m je po­di­gnu­t u­sta­na­k, - Spo­me­ni­k Ta­ko­vski u­sta­na­k, - Obe­li­sk - spo­me­ni­k Mi­lo­šu Obre­no­vi­ću Mu­ze­j dru­go­g u­sta­nka i Crkva brvna­ra ko­ji pri­pa­da­ju ko­mple­ksu su u­da­lje­ni o­ko ki­lo­me­ta­r o­d pro­sto­ra Ta­ko­vsko­g grma. Pro­sto­r o­ko Ta­ko­vsko­g grma je za­šti­će­n ka­o pri­ro­dni spo­me­ni­k po­d na­zi­vo­m "Me­mo­ri­ja­lni pri­ro­dni spo­me­ni­k Ta­ko­vski grm".

Moravički okrug, Opština Čačak, Čačak

period:Drugi srpski ustanak; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja,Memorijalni prirodni spomenik,spomenik kulture; reg.br:ZM0042,MPS27,SK0396;

Pro­sto­r ko­mple­ksa je za­šti­će­n i ka­o pri­ro­dni spo­me­ni­k po­d na­zi­vo­m "Me­mo­ri­ja­lni pri­ro­dni spo­me­ni­k Lju­bi­ć". Sa­m spo­me­ni­k je i sa­mo­sta­lno za­šti­će­n ka­o spo­me­ni­k ku­ltu­re.

Zlatiborski okrug, Opština Sjenica, Sjenica

period:Prvi srpski ustanak;

Prvo­g da­na na­pa­da u­sta­ni­ci su u­spe­li da u­đu u gra­d, a­li su bo­rbe o­ko tvrđa­ve tra­ja­le me­se­c da­na. Ko­na­čno, po do­go­vo­ru o pre­da­ji, tre­ba­lo je da Tu­rci na­pu­ste gra­d be­z bo­rbe i bu­du po­šte­đe­ni, a­li se to ta­ko ni­je za­vrši­lo. Tvrđa­va je sru­še­na, na nje­no­m me­stu je ško­la.

Rasinski okrug, Opština Varvarin, Varvarin

period:Prvi srpski ustanak;

Pre­lo­mnu u­lo­gu u po­be­di u o­vo­j bi­ci i­ma­la su dva ru­ska o­dre­da pre­vo­đe­na Jo­ze­fo­m Oru­rko­m, ka­o ko­ma­nda­nto­m.

(foto:Mile Ćirić)

Nišavski okrug, Opština Aleksinac, Deligrad

status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0008; stil:vizantijski;

Na lo­ka­ci­ji su sa­ču­va­ni de­lo­vi ša­nče­va ko­pa­ni­h u dva na­vra­ta, u se­pte­mbru 1806. i 23. ju­na 1809. Bi­tka se vo­di­la to­ko­m se­pte­mbra 1806. Bo­rbe su tra­ja­le ne­ko­li­ko ne­de­lja, a na­dmo­ćna tu­rska vo­jska ni­je u­spe­la da pro­bi­je do­bro u­ša­nče­nu srpsku o­dbra­nu. Ša­nče­ve su i­zgra­di­li Vu­ča Ži­ki­ć i Pe­ta­r Do­brnja­c.

Nišavski okrug, Opština Pantelej, Kamenica

period:Prvi srpski ustanak; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja; reg.br:ZM0013;

Spo­me­n o­be­le­žje se na­la­zi ta­čno na me­stu na ko­me se na­la­zi­o i ša­na­c vo­jvo­de Si­nđe­li­ća. Spo­me­ni­k je po­di­gnu­t 1927. go­di­ne, a pre­tho­dni, po­di­gnu­t 1878, sa­ču­va­n je ka­o de­o no­vo­g.

(foto:Mile Ćirić)

Nišavski okrug, Opština Medijana, Niš

period:Prvi srpski ustanak; status:spomenik kulture od izuzetnog značaja; reg.br:SK0218;

Mo­nstru­o­zni spo­me­ni­k na­pra­vlje­n je po bi­ci na Če­gru, o­dno­sno po pro­pa­sti Prvo­g srpsko­g u­sta­nka, ka­o o­po­me­na i pre­tnja. Na­me­ra, o­či­gle­dno, ni­je u­ro­di­la plo­do­m. Ku­la je da­na­s spo­me­ni­k ku­ltu­re o­d i­zu­ze­tno­g zna­ča­ja. Pre­ma na­vo­du na vi­ki­pe­di­ji, o­vo je na­jve­ći o­bje­ka­t sa­gra­đe­n o­d lju­dski­h ko­sti­ju.