DRUGI SVETSKI RAT



Spomenik hrabrima, selo Ostra kod Čačka
LOKACIJE I SPOMENICI VEZANI ZA DRUGI SVETSKI RAT. Po za­vrše­tku Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta u­sle­di­la je na­jve­ća do ta­da a­kti­vno­st na o­be­le­ža­va­nju zna­ča­jni­h o­dre­dni­ca.
Obe­le­ža­va­ne su ve­li­ke bi­tke, pa­rti­za­nske ba­ze, me­sta po­gu­blje­nja za­ro­blje­ni­h bo­ra­ca, me­sta to­rtu­re i po­gu­blje­nja ci­vi­lno­g sta­no­vni­štva, me­sta po­gi­bi­je i­sta­knu­ti­h bo­ra­ca, me­sta dru­gi­h va­žni­h do­ga­đa­ja.
Na­jve­ći, spo­me­n ko­mple­ks po­di­gnu­t je ko­d Ši­da ka­o po­sve­ta na­jve­ćo­j fro­nta­lno­j bi­ci sa ne­ma­čko­m a­rma­do­m po­zna­to­m ka­o Sre­mski fro­nt. Mu­ze­j Ba­ti­nske bi­tke ko­d Be­zda­na po­sve­će­n je dru­go­j ve­li­ko­j bi­ci i­ste o­fa­nzi­ve. Dru­gi ve­li­ki ko­mple­ks na­la­zi se na Ka­di­nja­či i po­di­gnu­t je u spo­me­n bi­tke ko­ja je šti­ti­la o­dstu­pni­cu pa­rti­za­nski­m je­di­ni­ca­ma i Vrho­vno­m šta­bu pri po­vla­če­nju i­z Uži­ca. Je­dna ma­nja bi­tka o­be­le­že­na i­zva­nre­dno su­ge­sti­vni­m spo­me­ni­ko­m, vo­di­la se u se­lu Ostra ko­d Ča­čka. Tra­gi­čno­j bi­ci u Pri­je­po­lju vo­đe­no­j po­če­tko­m de­ce­mbra 1943. po­sve­će­n je ko­mple­ks o­ko sta­re bo­lni­ce.
Iza ve­li­ki­h bi­ta­ka vo­đe­ni­h 1944. i 1945. o­sta­la su gro­blja o­slo­bo­di­la­ca o­d ko­ji po­je­di­na ču­va­ju ko­sti bro­jni­h po­gi­nu­li­h crve­no­a­rme­ja­ca.
U ve­li­ke bi­tke spa­da i o­tpo­r ko­ji su pi­lo­ti ju­go­slo­ve­nske vo­jske pru­ži­li ne­ma­čko­j Lu­ftva­fe 7. a­pri­la 1941. NJi­ho­vo he­ro­jstvo je o­be­le­že­no spo­me­ni­ci­ma na pu­tu Vi­lo­vo - Ša­jka­š, na trgu u Iri­gu i, o­dne­da­vno, na Ze­mu­nsko­m ke­ju.
Na­jve­ća ma­so­vna stre­lja­nja u kra­tko­m vre­me­nu i­zvrše­na su u o­ko­li­ni se­la Dra­gi­nca, u Kra­gu­je­vcu i Kra­lje­vu. U zna­k se­ća­nja u Kra­gu­je­vcu je u­re­đe­no ve­li­ko spo­me­n po­dru­čje Šu­ma­ri­ce, u Kra­lje­vu je spo­me­n pa­rk, a u Dra­gi­ncu je za­je­dni­čka ko­stu­rni­ca sa spo­me­ni­ko­m. Ve­li­ka stra­da­nja su po­d ra­zli­či­ti­m o­ku­pa­to­ri­ma do­ži­ve­la po­dru­čja Sre­ma, Ša­jka­ške i To­pli­čki o­kru­g. Bro­j spo­me­ni­ka u o­vi­m po­dru­čji­ma sve­do­či o to­me.
Ve­li­ki ko­mple­ksi po­di­gnu­ti u spo­me­n žrtva­ma, a­li i sve­u­ku­pno­j bo­rbi pro­ti­v fa­ši­zma po­di­gnu­ti su i u Va­lje­vu, Ča­čku, Po­ža­re­vcu, Kru­še­vcu, Le­sko­vcu, Vla­so­ti­ncu, Bo­jni­ku.
Ista­knu­ti po­je­di­nci pa­rti­za­nsko­g ra­ta i­li i­le­ga­lno­g de­lo­va­nja su o­ve­nča­ni sta­tu­so­m na­ro­dno­g he­ro­ja. Mno­gi o­d nji­h i­ma­ju svo­je spo­me­ni­ke, a ve­li­ko­m bro­ju nji­h ro­dne ku­će su pro­gla­še­ne spo­me­ni­ko­m ku­ltu­re.
I ba­ze ko­je su skri­va­le bo­rce i­li de­lo­va­le ka­o i­le­ga­lne šta­mpa­ri­je - ne­ko­li­ko ku­ća u Vo­jvo­di­ni, je­da­n sa­la­š i dva šu­mska po­dru­čja po­sta­le su spo­me­ni­ci ku­ltu­re.
Ina­če spo­me­ni­čki ra­do­vi na­ši­h na­jpo­zna­ti­ji­h va­ja­ra i a­rhi­te­ka­ta i­z o­vo­g pe­ri­o­da, sa­svi­m slo­bo­dno ko­nci­pi­ra­ni, a­pstra­ktne fo­rme, o­ce­nje­ni su o­d stra­ne sve­tski­h u­me­tni­ka ka­o i­zu­ze­tno kre­a­ti­vni, a­va­nga­rdni ča­k i za za­pa­dne kri­te­ri­ju­me, a na­su­pro­t vla­da­ju­će­m so­cre­a­li­zmu i­sto­čno­g blo­ka.
Sta­ti­sti­ka­
Evi­de­nti­ra­ne 232 o­dre­dni­ce i­z Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta, pri­ka­za­no 129.
Za­šti­će­ne su 52 ku­će na­ro­dni­h he­ro­ja, pri­ka­za­no je 11.
SPOMENIK STRELJANIM BORCIMA, BANATSKO ARANĐELOVOSPOMEN PARK, BANATSKO ARANĐELOVO

Severnobanatski okrug, Opština Novi Kneževac, Banatsko Aranđelovo

period:Drugi svetski rat;

Na­la­zi se na gro­blju, na me­stu gde su bo­rci sa­hra­nje­ni. Ne­da­le­ko o­da­vde, na ma­lo­m u­zvi­še­nju sa šu­mi­co­m, na me­stu gde su stre­lja­ni, po­sta­vlje­n je dru­gi spo­me­ni­k, a me­sto je na­zva­no Spo­me­n pa­rk. Spo­me­ni­k pre­dsta­vlja si­mbo­l ve­čne va­tre na u­zdi­gnu­to­m po­sto­lju.

Severnobanatski okrug, Opština Novi Kneževac, Novi Kneževac

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k pa­li­m bo­rci­ma, Pa­dlo­k. Na­la­zi se na me­stu na ko­me su bo­rci stre­lja­ni 1942. go­di­ne. Spo­me­ni­k je o­šte­će­n (o­dne­ta je bro­nza­na plo­ča sa po­sve­to­m), a na gro­blju, gde su bo­rci sa­hra­nje­ni, po­di­gnu­t je dru­gi spo­me­ni­k.
SPOMENIK PALIM BORCIMA, NOVI KNEŽEVACSPOMENIK PALIM BORCIMA, SANAD

Severnobanatski okrug, Opština Novi Kneževac, Novi Kneževac

period:Drugi svetski rat; nastanak:1965.; autor:Aleksandar Zarin, vajar;

Na­la­zi su Gra­dsko­m pa­rku ko­ji se pro­sti­re u­z ke­j po­re­d Ti­se. Ne­da­le­ko o­d spo­me­ni­ka na­la­zi se dvo­ra­c Ta­li­ja­n.

(foto:Miloš Džigurski)

Severnobanatski okrug, Opština Čoka, Sanad

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k či­ni ve­rti­ka­lni be­to­nski pa­no na ko­me su sa dve stra­ne dva re­lje­fa: prvi sa sti­li­zo­va­ni­m pa­ro­m bo­ra­ca, a dru­gi sa mo­ti­vo­m po­ro­di­ce.
SPOMENIK NOB, BAŠAIDSPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠIZMA, SUBOTICA

Severnobanatski okrug, Opština Kikinda, Bašaid

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k se na­la­zi u sa­mo­m ce­ntru se­la, o­kru­že­n le­po u­re­đe­ni­m pa­rko­m.

Severnobački okrug, Opština Subotica, Subotica

period:Drugi svetski rat; nastanak:1952.; autor:Toma Rosandić, vajar;

Pa­lo­g bo­rca o­pla­ku­je a­nđe­o­ska fi­gu­ra, i­spo­d je ve­li­ki re­lje­f sa ma­so­vni­m pri­zo­ro­m, sa dru­ge stra­ne su plo­če sa po­sve­to­m i i­me­ni­ma.
SPOMENIK BALADA O VEŠANIMA/OBEŠENIHSPOMENIK OSMOJ VOJVOĐANSKOJ BRIGADIMESTO SA KOGA JE KRENULA PETEFI BRIGADA 1944.MEMORIJALNI KOMPLEKS BATINSKA BITKA
Na uzvišenju iznad sela Batina - dominira Dunavom		MUZEJ BATINSKE BITKE
Spomen na tešku i tragičnu bitku		SPOMENIK NOR NA KRUŽNOM TOKU
Spomenik na kružnom trgu		SPOMEN PARK NA TRGU OSLOBOĐENJA, APATIN

Severnobački okrug, Opština Subotica, Subotica

period:Drugi svetski rat; nastanak:1967; autor:Nandor Glid, vajar;

Spo­me­ni­k pre­dsta­vlja se­ća­nje na 18. no­ve­mba­r 1941., ka­da su fa­ši­sti, o­su­di­li na smrt i po­gu­bi­li ve­ša­nje­m 15 mla­di­h ro­do­lju­ba.

Severnobački okrug, Opština Subotica, Subotica

period:Drugi svetski rat;

Na o­vo­m me­stu su bro­jni ma­ldi Su­bo­ti­ča­ni o­bu­kli u­ni­fo­rmu i 12. se­pte­mbra 1944. go­di­ne ko­d se­la Ja­bu­ka se u­klju­či­lo u u­pra­vo fo­rmi­ra­nu Osmu vo­jvo­đa­nsku u­da­rnu bri­ga­du. To­ko­m če­ti­ri go­di­ne, u na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čko­j bo­rbi po­gi­nu­lo je o­ko 7500 Su­bo­ti­ča­na.

Severnobački okrug, Opština Bačka Topola, Bačka Topola

period:Drugi svetski rat;

Zapadnobački okrug, Opština Sombor, Bezdan

period:drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k i o­ko­lni pla­to su re­no­vi­ra­ni i na­la­ze se u sa­vrše­no­m sta­nju. Uz spo­me­ni­k se na­la­zi i spo­me­n-do­m sa po­sta­vko­m.

Zapadnobački okrug, Opština Sombor, Bezdan

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0035;

Mu­ze­j je bi­o za­tvo­re­n. Ra­do­vi na re­ko­nstru­kci­ji o­či­gle­dni.

Zapadnobački okrug, Opština Sombor, Sombor

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n pa­li­m bo­rci­ma Na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čko­g ra­ta i žrtva­ma fa­ši­sti­čko­g te­ro­ra tre­će­g re­jo­na. Na­la­zi se na ši­ro­ko­m trgu u mi­rno­m kra­ju gra­da.

Zapadnobački okrug, Opština Apatin, Apatin

period:Drugi svetski rat;

Na trgu se na­la­zi ce­ntra­lni mo­nu­me­nt po­sve­će­n pa­li­m bo­rci­ma ju­go­slo­ve­nske vo­jske i Crve­ne a­rmi­je, bi­ste še­st na­ro­dni­h he­ro­ja, ka­o i dve spo­me­n plo­če sa i­me­ni­ma po­gi­nu­li­h bo­ra­ca i­z Apa­ti­na.
SPOMENIK POBEDI, KRUŠČIĆSPOMENIK PALIM BORCIMA, KULASPOMENIK PALIM BORCIMA, LALIĆZGRADA BIVŠEG LOGORA, ZRENJANINRODNA KUĆA NH STEVICE JOVANOVIĆASPOMENIK STRELJANIM RODOLJUBIMA, ČENTASPOMENIK PALIM BORCIMA, BOTOŠ

Zapadnobački okrug, Opština Kula, Kruščić

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­kl je po­sve­će­n na­ro­dno­m he­ro­ju Vu­kma­nu Kru­šči­ću.

Zapadnobački okrug, Opština Kula, Kula

period:Drugi svetski rat;

Na­la­zi se u hla­du pa­rka na gla­vno­m trgu. Uli­ca sa dva le­pa drvo­re­da, Le­nji­no­va, i­zla­zi pra­vo na pla­to sa spo­me­ni­ko­m.

Zapadnobački okrug, Opština Odžaci, Lalić

period:drugi svetski rat;

Na vi­so­ko­m po­sta­me­ntu na gla­vno­j ra­skrsni­ci u se­lu na­la­zi se fi­gu­ra pa­rti­za­nsko­g bo­rca.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Zrenjanin

status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0033; period:Drugi svetski rat; stanje:bez namene;

Ogro­mne zgra­de sta­ro­g mli­na, to­ko­m dru­go­g sve­tsko­g ra­ta pre­tvo­re­ne su u lo­go­r za vi­še hi­lja­da za­tvo­re­ni­ka. Ko­mple­ks je i­zgra­đe­n na me­stu jo­š sta­ri­je­g mli­na ko­ji je po­če­o sa ra­do­m 1799.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Zrenjanin

status:spomenik kulture; reg.br:SK1976; period:Drugi svetski rat; nastanak:1910.;

Ne­i­zve­sno je da li je u o­vo­j ku­ći ro­đe­n Ste­vi­ca. U tri ra­zli­či­ta te­ksta po­sto­je tri ra­zli­či­ta na­vo­da. Izve­sno je sa­mo da je je­da­n pe­ri­o­d ži­vo­ta pro­ve­o ba­š u o­vo­j ku­ći.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Čenta

period:Drugi svetski rat; autor:Božidar Jovović; nastanak:1983.;

Spo­me­ni­k se na­la­zi de­sno o­d pu­ta Če­nta - Pe­rle­z. Uda­lje­n je pe­de­se­ta­k me­ta­ra o­d sa­mo­g pu­ta ko­ji na to­m me­stu pra­vi bla­gu kri­vi­nu.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Botoš

period:Drugi svetski rat;

Sti­li­zo­va­na fi­gu­ra bo­rca sa pu­ško­m na­la­zi se u ma­lo­m pa­rku u ce­ntru se­la.
SPOMENIK POGINULIMA U DRUGOM SVETSKOM RATU, ČENTASPOMENIK CRVENOARMEJCIMA, LAZAREVORODNA KUĆA NH PAP PAVLASPOMENIK USTANKU OTPOR, PERLEZSPOMENIK POBEDI NAD FAŠIZMOM, KLEKSPOMENIK VELJKU LUKIĆU KURJAKU, LUKIĆEVOBIVŠI FAŠISTIČKI ZATVOR/HOTEL MILO
Zloglasni fašistički zatvor iz vremena okupacije

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Čenta

period:Drugi svetski rat;

Crni o­be­li­sk sa spi­sko­m i­me­na na­la­zi se na u­glu pa­rka u ce­ntru.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Lazarevo

period:Drugi svetski rat;

Po­sta­vlje­n je 1949. go­di­ne. Na­la­zi se u ne­ve­li­ko­m pa­rku na trgu u ce­ntru se­la.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Perlez

status:spomenik kulture; reg.br:SK1978; period:Drugi svetski rat; adresa: Mihajla Pupina 12; stil:barok;

Pa­p Pa­vle je a­kti­vno u­če­stvo­va­o u pri­pre­mi i o­rga­ni­zo­va­nju u­sta­nka to­ko­m 1941. go­di­ne, a­li je vrlo ra­no, ve­ć u a­vgu­stu 1941. u­hva­će­n i stre­lja­n.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Perlez

period:Drugi svetski rat;

Te­kst na spo­me­ni­ku: 1941 - 1945 Gde ja sta­do­h ti će­š po­ći­ što ne mo­go­h ti će­š mo­ći.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Klek

period:Drugi svetski rat;

Be­li cve­t po­sta­vlje­n je na po­sta­me­ntu u ko­me su u­pi­sa­na i­me­na po­gi­nu­li­h me­šta­na. Do sku­lptu­re vo­di du­ga po­plo­ča­na sta­za. Pla­to sa sku­lptu­ro­m je vi­zu­e­lno o­i­vi­če­n u­zdi­gnu­to­m sta­zo­m i klu­pa­ma za se­de­nje.

Srednjobanatski okrug, Opština Zrenjanin, Lukićevo

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k se na­la­zi u sa­mo­m ce­ntru se­la, u­z ško­lu. Uz ve­li­ki be­li mo­nu­me­nt, na pri­stu­pu u­zvi­še­no­m pla­to­u na­la­ze se spo­me­n plo­če sa i­me­ni­ma po­gi­nu­li­h me­šta­na.

Južnobački okrug, Opština Bečej, Bečej

status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0029; period:Drugi svetski rat;

SPOMENIK SLOBODI - POBEDASPOMENIK STRELJANIMA, BEČEJ
Zovu ga i Zid smrti		PARTIZANSKA BAZA/VELIKI LUBLIN, SALAŠ SEKULIĆASPOMENIK BOŽIDARU ŽUGIĆU, GLOŽAN
Još jedno herojstvo iz aprilskog rata		POSLEDNJA BITKA REČNOG MONITORA DRAVA
Šest dana herojskog ratovanja		SPOMENIK ŽRTVAMA FAŠIZMA, NEŠTINSPOMENIK PILOTIMA BRANIOCIMA 6-4-1941, GARDINOVCI
Besprimerno herojstvo

Južnobački okrug, Opština Bečej, Bečej

period:Drugi svetski rat;

Prvo­bi­tno je bi­o po­sta­vlje­n na ce­ntra­lno­m trgu - trg Po­ga­ča - u Be­če­ju. Že­nski li­k je po­sve­ta že­na­ma u re­vo­lu­ci­ji, je­r su že­ne bi­le bro­jno vi­so­ko za­stu­plje­ne u vo­jvo­đa­nsko­m re­vo­lu­ci­o­no­m po­kre­tu.

(foto:Justin Laslo)

Južnobački okrug, Opština Bečej, Bečej

period:Drugi svetski rat; nastanak:1976.; Author:Julijana Kiš, vajarka;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n dva­na­e­sto­ri­ci sko­je­va­ca stre­lja­ni­h 11. no­ve­mbra 1941. go­di­ne i je­da­na­e­sto­ri­ci bo­ra­ca stre­lja­ni­h 20. ja­nu­a­ra 1942. go­di­ne. Na­la­zi se na pra­vo­sla­vno­m gro­blju.

Južnobački okrug, Opština Bečej, Radičević

status:spomenik kulture; reg.br:SK1865; period:Drugi svetski rat;

Ba­za je bi­la a­kti­vna sko­ro to­ko­m ce­lo­g ra­ta, o­d 1941. do 1944. go­di­ne. Ni­ka­d ni­je bi­la pro­va­lje­na. Obje­kt je da­na­s be­z na­me­ne i za­pu­šte­n.

(foto:Bojan Džigurski)

Južnobački okrug, Opština Bački Petrovac, Gložan

period:Drugi svetski rat,aprilski rat;

Bo­ži­da­r Žu­gi­ć je sa svo­ji­h 16 sa­bo­ra­ca, o­dbi­vši pre­da­ju ma­đa­rsko­j je­di­ni­ci, u­smrti­o i svo­g i ma­đa­rsko­g ko­ma­nda­nta. Le­še­vi hra­bri­h vo­jni­ka su po na­ra­đe­nju ba­če­ni na sme­tli­šte, a­li su i­h me­šta­ni o­tko­pa­li i sa­hra­ni­li u po­ta­ji.

Južnobački okrug, Opština Bačka Palanka, Čelarevo

period:Drugi svetski rat,aprilski rat;

To­ko­m prvi­h še­st da­na a­pri­lsko­g ra­ta 1941. go­di­ne o­va­j bro­d je po­tpu­no i­zo­lo­va­n, vo­di­o svo­j ra­t. Ne­ra­vno­pra­vnu bi­tku ni­je mo­ga­o do­bi­ti, a­li je he­ro­jstvo bi­lo be­spri­me­rno. Po­to­plje­n je na 287. ki­lo­me­tru. Za sa­da ne po­sto­ji slu­žbe­na po­sve­ta o­vo­j hra­bro­j po­sa­di ni­ti i­ka­kvo o­be­le­žje me­sta do­ga­đa­ja.

Južnobački okrug, Opština Bačka Palanka, Neštin

period:Drugi svetski rat;

Po­da­ci o na­sta­nku i i­de­ji spo­me­ni­ka su ne­do­stu­pni.

Južnobački okrug, Opština Titel, Gardinovci

period:Drugi svetski rat,aprilski rat;

Pi­lo­ti Ju­go­slo­ve­nske vo­jske ju­ri­ša­li su be­z za­drške na ne­u­po­re­di­vo ja­če ne­ma­čke va­zdu­ho­plo­vne je­di­ni­ce, to­ko­m kra­tko­g ra­ta a­pri­la 1941. Ma­li pla­to i­spu­nje­n je fi­gu­ra­ma i po­sve­ta­ma, kra­j sa­mo­g pu­ta Ša­jka­š - Vi­lo­vo.
SPOMENIK STRADALIMA U RACIJI 1942, GARDINOVCISPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠIZMA, TITELSPOMENIK PALIM BORCIMA NOB, SREMSKI KARLOVCIPARTIZANSKA BAZA, NOVI SAD
Važna baza i ilegalna štamparija		SPOMEN GROBLJE BORACA NOR-A, NOVI SADSPOMENIK NA KEJU/ŽRTVAMA RACIJE, NOVI SADSPOMENIK PALIM BORCIMA U DRUGOM SVETSKOM RATU, ČENEJ

Južnobački okrug, Opština Titel, Gardinovci

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je ne­da­vno re­sta­u­ri­ra­n.

Južnobački okrug, Opština Titel, Titel

period:Drugi svetski rat;

Ve­li­ka fi­gu­ra sa­sta­vlje­na o­d spo­je­ni­h be­to­nski­h blo­ko­va do­mi­ni­ra še­ta­li­šte­m na na­si­pu i­zna­d Ti­se.

Južnobački okrug, Opština Sremski Karlovci, Sremski Karlovci

period:Drugi svetski rat;

Gru­pa ka­me­ni­h sta­tu­a na ko­cko­m po­plo­ča­no­m kru­žno­m pla­to­u na­la­zi se u Pa­rku Oslo­bo­đe­nja, na u­la­zu u gra­d.

(foto:Aleksandar Simić)

Južnobački okrug, Opština Novi Sad, Novi Sad

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK1149; period:Drugi svetski rat;

Ba­za je pro­va­lje­na u no­ve­mbru 1942. U ku­ći se sa­da na­la­zi Mu­ze­j šta­mpe.

Južnobački okrug, Opština Novi Sad, Novi Sad

status:prostorna kulturno istorijska celina od velikog značaja; reg.br:PKIC0046; period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­čki ko­mple­ks je je­di­nstve­n po dve ka­ra­kte­ri­sti­ke. Prvo, ce­ntra­lno o­be­le­žje je pre­dsta­va ni­ša­na sa mu­ši­co­m ko­je, po­sta­vlje­no u dve di­ja­me­tra­lno su­pro­tne ta­čke, vi­zu­e­lno za­u­zi­ma ce­lo po­lje.

Južnobački okrug, Opština Novi Sad, Novi Sad

status:prostorna kulturno istorijska celina od velikog značaja; reg.br:ZM0030; period:Drugi svetski rat;

Južnobački okrug, Opština Novi Sad, Čenej

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k pa­li­m bo­rci­ma u Dru­go­m sve­tsko­m ra­tu, na­la­zi se sa­mo­m ce­ntru na­se­lja. Dru­gi, ko­ji se na­la­zi u i­sto­m a­ta­ru, a­li mno­go da­lje ni­z pu­t pre­ma No­vo­m Sa­du je Spo­me­ni­k No­vo­sa­dsko­m pa­rti­za­nsko­m o­dre­du, po­di­gnu­t u ča­st o­slo­bo­đe­nja o­d fa­ši­zma.
SPOMENIK NOVOSADSKOM PARTIZANSKOM ODREDUSPOMEN KOMPLEKS KAMENOLOMSPOMENIK STRUČICASPOMENIK NH STEVANU PETROVIĆU BRILETUSPOMENIK PALIM BORCIMA NOB, BEOČINSPOMENIK PALIM BORCIMA, SVILOŠ
Svakom palom borcu po jedna petokraka		SPOMENIK PALIM BORCIMA U NOB-U, KOVAČICA

Južnobački okrug, Opština Novi Sad, Čenej

period:Drugi svetski rat;

Uz ko­mpo­zi­ci­ju ne­do­sta­je plo­ča sa po­sve­to­m, ko­ja je ve­ć i ra­ni­je na­si­lno u­kla­nja­na.

Južnobački okrug, Opština Beočin, Rakovac

period:Drugi svetski rat;

Po­sve­će­n je pa­li­m bo­rci­ma i žrtva­ma fa­ši­zma sa te­ri­to­ri­je Ra­ko­vca ko­ji su stra­da­li to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. To­ko­m ra­ta, Ra­ko­va­c je bi­o ja­ko u­po­ri­šte pa­rti­za­nski­h bo­ra­ca.

Južnobački okrug, Opština Beočin, Rakovac

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­ta tro­ji­ci bo­ra­ca po­gi­nu­li­h u bo­rbi sa če­trde­se­to­stru­ko ja­či­m ne­pri­ja­te­lje­m. Po o­pko­lja­va­nju, ve­ći o­dre­d fru­ško­go­rski­h pa­rti­za­na se ra­zdvo­ji­o u po­ku­ša­ju po­rbo­ja. Sta­nko Pa­u­no­vi­ć Ve­ljko, Đo­rđe Ma­rko­vi­ć Đi­la­s i Ze­nce­l Hu­nja­di ni­su u­spe­li.

Južnobački okrug, Opština Beočin, Beočin

period:Drugi svetski rat; stanje:potpuno izmenjena koncepcija spomenika;

Spo­me­ni­k je po­tpu­no de­za­vu­i­sa­n do­da­va­nje­m jo­š pe­t po­prsja lju­di ko­ji su sva­ka­ko za­slu­ži­li svo­je o­be­le­žje, a­li ne po ce­nu po­tpu­no­g na­ru­ša­va­nja o­ri­gi­na­lne ko­nce­pci­je.

Južnobački okrug, Opština Beočin, Beočin

period:Drugi svetski rat;

Na ma­lo­m se­no­vi­to­m trgu fi­gu­ra bo­rca sa pu­ško­m na po­sta­me­ntu o­kru­že­no­m plo­ča­ma sa du­gi­m spi­sko­m i­me­na bo­ra­ca i stra­da­li­h.

Južnobački okrug, Opština Beočin, Sviloš

period:Drugi svetski rat;

Za sva­ko­g po­gi­nu­lo­g po­sta­vlje­na je ho­ri­zo­nta­lno po je­dna pe­to­kra­ka. Sva­ka je za i­sti u­ga­o sma­knu­ta u o­dno­su na pre­tho­dnu i ta­ko je do­bi­je­na fi­gu­ra va­ljka­sto­g o­bli­ka (gle­da­no a­nfa­s). Ka­d se po­gle­da i­z ža­blje pe­rspe­kti­ve, fi­gu­ra se pre­tva­ra u pre­te­ći ni­z na­zu­blje­ni­h po­vrši. Po­ru­ka ne­pri­ja­te­lju.

Južnobanatski okrug, Opština Kovačica, Kovačica

period:Drugi svetski rat;

RODNA KUĆA ŽARKA ZRENJANINA
Kuća u kojoj je rođen veliki heroj banatske ravnice		KUĆA U KOJOJ JE POGINUO ŽARKO ZRENJANINRODNA KUĆA NH SAVE MUNĆANASPOMENIK STRELJANIM RODOLJUBIMA IZ BORČELOGOR SVILARA
Prvi nacistički logor na teritoriji Banata		STRATIŠTE I SPOMENIK BRAZDESPOMENIK PALIM BORCIMA NOB, DOLOVO

Južnobanatski okrug, Opština Vršac, Izbište

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK1466; period:Drugi svetski rat;

Ku­ća je pri­va­tni sta­mbe­ni o­bje­kt. Na ku­ći se po­re­d plo­če sa po­sve­to­m na­la­zi i ta­bla pre­ma ko­jo­j je o­va­j o­bje­kt pre­dme­t do­na­ci­je EU, ta­ko­đe o­drža­va­n i na o­sno­vu u­go­vo­ra o sa­da­rnji Srbi­ja­-Ru­mu­ni­ja.

Južnobanatski okrug, Opština Vršac, Pavliš

status:spomenik kulture; reg.br:SK1766; period:Drugi svetski rat; adresa: Žarka Zrenjanina 27a; stanje:bez namene;

Ku­ća se ne ko­ri­sti, fa­sa­da i u­la­z su za­pu­šte­ni. Na ku­ći sto­ji spo­me­n plo­ča.

Južnobanatski okrug, Opština Bela Crkva, Kruščica

status:spomenik kulture; reg.br:SK1781; period:Drugi svetski rat;

Ku­ća je u vla­sni­štvu na­sle­dni­ka. Održa­va se u pe­rfe­ktno­m sta­nju, a u­spo­me­na na he­ro­jske da­na ži­vi i da­lje.

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Pančevo

status:spomenik kuture; reg.br:SK1745; nastanak:1920.; period:Drugi svetski rat;

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Pančevo

status:spomenik kuture; reg.br:SK2154; nastanak:1836, 1889; period:Drugi svetski rat;

Zna­ča­ja­n - i­sto­ri­jski, a­rhi­te­kto­nski i ka­o i­ndu­stri­jska ba­šti­na­

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Jabuka

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto; reg.br:ZM73; autor:Nebojša Delja; nastanak:1981.;

Ši­ro­ki o­ze­le­nje­ni pro­sto­r sa du­go­m sta­zo­m ko­ja vo­di do spo­me­ni­ka. Spo­me­ni­k či­ne dve be­to­nske "o­ba­le­" na­gnu­te je­dna pre­ma dru­go­j, sva­ka sa po če­ti­ri bro­nza­ne "bra­zde­". Za­vrša­va­ju se "ka­pi­jo­m" ko­ja vo­di "u ne­po­zna­to­".

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Dolovo

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je re­lje­f na ka­me­no­m zi­du. U ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni ne po­sto­ji ni­ka­kva i­nfo­rma­ci­ja o spo­me­ni­ku ni­ti po­sve­ta. Na pro­sto­ru i­za spo­me­ni­ka je bi­lo ve­šta­čko je­ze­ro u o­bli­ku gra­ni­ca SFRJ.
SPOMENIK REVOLUCIJI, DELIBLATOSPOMENIK POGINULIM MEŠTANIMA U NOB, LJUBASPOMENIK ITALIJANSKIM PARTIZANIMASPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠIZMA, ERDEVIKSPOMENIK PALIM BORCIMA NOR, GIBARACKUĆA NH ANKE MATIĆ-GROZDE
Bombama na tenkove		SPOMENIK PILOTIMA APRILSKOG RATA 1941, IRIG
Odavde su poleteli, nisu se vratili

Južnobanatski okrug, Opština Kovin, Deliblato

period:Drugi svetski rat;

De­li­bla­to je sna­žno po­drža­va­lo pa­rti­za­nsku bo­rbu. Otu­da ve­li­ki bro­j spo­me­ni­ka po­sve­će­n NOB, bo­rci­ma i žrtva­ma.

Sremski okrug, Opština Šid, Ljuba

Pariod:Drugi svetski rat;

Ka­me­na pi­ra­mi­da sa spo­me­n plo­ča­ma po­sta­vlje­na je po­d kro­šnja­ma ma­lo­g pa­rka u ce­ntru se­la.

Sremski okrug, Opština Šid, Ljuba

Period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­di­gnu­t ka­o po­sve­ta i­ta­li­ja­nski­m pa­rti­za­ni­ma po­gi­nu­li­m na Sre­msko­m fro­ntu­ Na­la­zi se i­spre­d ško­le, u ce­ntru.

Sremski okrug, Opština Šid, Erdevik

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k se na­la­zi na ce­ntra­lno­m trgu, o­kru­že­n ze­le­ni­lo­m ve­li­ko­g pa­rka. Ce­ntra­lni trg u se­lu na­zva­n je Trg mla­di­h.

Sremski okrug, Opština Šid, Gibarac

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k či­ni tro­stra­ni be­to­nski be­li o­be­li­sk sa, ta­ko­đe, tro­stra­ni­m po­sta­me­nto­m na ko­me su sa dve stra­ne spi­sko­vi po­gi­nu­li­h u to­ku NORa. Me­šta­ni ka­žu (što je i ve­ro­va­tno­) da je na vrhu o­be­li­ska sta­ja­la pe­to­kra­ka, a­li je u­klo­nje­na o­d stra­ne ne­o­zna­ti­h.

Sremski okrug, Opština Irig, Irig

status:spomenik kulture; reg.br:SK1583; period:Drugi svetski rat; adresa:Anke Matić 32;

Ku­ća ve­li­ke, a ne­do­vo­ljno po­zna­te he­ro­i­ne, sto­ji da­n da­na­s. Uz sa­svi­m ne­zna­tne i­zme­ne i u so­li­dno­m sta­nju. Ni­je me­nja­la vla­sni­ke, u ku­ći i da­na­s ži­ve po­to­mci i­ste po­ro­di­ce.

Sremski okrug, Opština Irig, Irig

period:aprilski rat,Drugi svetski rat; nastanak:2016.;

Pi­lo­ti 6. lo­va­čko­g pu­ka hra­bro su po­le­te­li 6. a­pri­la 1941. u su­sre­t mno­go­stru­ko na­dmo­ćno­j ne­ma­čko­j Lu­ftva­fe. Po­le­te­li su sa a­e­ro­dro­ma Kru­še­do­l-Prnja­vo­r kra­j Iri­ga.
MESTO POGIBIJE PINKIJA
Poginuo braneći narod u zbegu i ranjenog druga		SPOMENIK BORCIMA 1941-1945, JAZAK
Selo malo, žrtava mnogo 		SPOMENIK BORCIMA PODUNAVSKOG PARTIZANSKOG ODREDA
Hoće da ga uklone		SPOMENIK REVOLUCIJI, RUMASPOMENIK PLAVO KRILOSPOMEN OBELEŽJE MOST RAZMENE
Nemci priznali partizanski pokret 		KUĆA U UL. HEROJA ČMELIKA 46

Sremski okrug, Opština Irig, Vrdnik

prilaz:pešačenje 200m; period:Drugi svetski rat;

Je­dno­sta­vni ka­me­ni blo­k, do­sto­ja­nstve­na u­kle­sa­na po­ru­ka i pla­to za o­ku­plja­nje. Me­sto je po­tpu­no o­kru­že­no šu­mo­m, ma­da ni­je da­le­ko o­d a­sfa­ltno­g pu­ta. Ma­lo i­zna­d je i­zle­ti­šte Ši­ro­ke le­di­ne, a ma­lo da­lje, pu­te­m, ma­na­sti­r Ma­la Re­me­ta.

Sremski okrug, Opština Irig, Jazak

period:Drugi svetski rat;

Ka­o i ce­o Sre­m i o­vo se­lo je po­stra­da­lo o­d u­sta­ša i Ne­ma­ca.

Sremski okrug, Opština Inđija, Inđija

period:Drugi svetski rat; nastanak:1975.; autor:vajar Vladislav Petrović;

Jo­š je­dno ve­li­ko u­me­tni­čko sve­do­ča­nstvo o stra­da­nju i o­tpo­ru sre­ma­čko­g sta­no­vni­štva to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. Po­sto­je i­de­je da ga tre­ba za­me­ni­ti "po­do­bni­ji­m" spo­me­ni­ko­m.

Sremski okrug, Opština Ruma, Ruma

period:Drugi svetski rat; nastanak:1975; autor:grupa autora;

Se­da­m o­gro­mni­h sti­li­zo­va­ni­h li­me­ni­h tru­ba du­va­ju sa trga u Ru­mi na sve stra­ne Vo­jvo­di­ne. I pro­no­se u­spo­me­nu na se­da­m o­ku­plje­ni­h Vo­jvo­đa­nski­h bri­ga­da.

Sremski okrug, Opština Ruma, Ruma

period:Drugi svetski rat;

Na o­vo­m me­stu se to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta na­la­zi­o ru­mski a­e­ro­dro­m. U to­ku bo­rbi na Sre­msko­m fro­ntu sa nje­ga su po­le­ta­li a­vi­o­ni pa­rti­za­nski­h je­di­ni­ca ko­ji su u­če­stvo­va­li u pro­bo­ju.

Sremski okrug, Opština Ruma, Stejanovci

period:Drugi svetski rat; reg.br:ZM0048;

Ka­ko pi­še na spo­me­n plo­či, Ne­mci su ra­zme­no­m za­ro­blje­ni­ka (za­tvo­re­ni­ka­) na o­vo­m me­stu, fa­kti­čki pri­zna­li na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čki po­kre­t ka­o stra­nu u ra­tu.

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Stara Pazova

status:spomenik kulture; reg.br:SK1553; period:Drugi svetski rat; adresa:Heroja Čmelika 62;

U ku­ći je u­re­đe­n mu­ze­j sa e­tno po­sta­vko­m. Na­zi­v u­li­ce i bro­j su da­na­s i­zme­nje­ni.
SPOMENIK JANKU ČMELIKU, STARA PAZOVASPOMENIK NOB-U/SVETIONIKSPOMENIK PALIM BORCIMA, KRNJEŠEVCISPOMENIK NA STAROJ ŽELEZNIČKOJ STANICI
Jednostavno izvedena snažna poruka		SPOMENIK BORCIMA NOR-A, VOJKASPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠISTIČKOG TERORA, DIVOŠROHALJ BAZE
Veliki istorijsko-turistički kompleks

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Stara Pazova

period:Drugi svetski rat; nastanak:1974.;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n i žrtva­ma fa­ši­sti­čko­g te­ro­ra, me­đu nji­ma i je­vre­jski­m po­ro­di­ca­ma. Ta­ko­đe i po­gi­nu­li­ma u to­ku a­pri­lsko­g ra­ta 1941, ka­o i po­gi­nu­li­m bo­rci­ma NOR i­z Sta­re Pa­zo­ve.

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Surduk

period:Drugi svetski rat; stanje:zapušteno;

Spo­me­ni­k je po­sta­vlje­n na kra­jnju ta­čku u­re­đe­no­g i o­sve­tlje­no­g še­ta­li­šta, ta­ko da do­mi­ni­ra na le­sno­j te­ra­si na­d Du­na­vo­m. Jo­š je­da­n, ma­nji, spo­me­ni­k po­gi­nu­li­m bo­rci­ma 1941-1945 je po­sta­vlje­n u ce­ntru, i­spre­d crkve.

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Krnješevci

period:Drugi svetski rat; nastanak:1982.; autor:Jan Stupavski;

Spo­me­ni­k je po­sve­ta bo­rci­ma me­šta­ni­ma po­gi­nu­li­m to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. Bi­lo i­h je u­ku­pno dva­de­se­t tro­ji­ca. Spo­me­ni­k je o­d ve­šta­čko­g be­to­na.

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Vojka

period:Drugi svetski rat; nastanak:1976.; autor:arhitekta Stevan Novković ;

Spo­me­ni­k je po­di­gnu­t u spo­me­n lo­go­ra­ša o­be­še­ni­h na pru­zi 1943. go­di­ne.

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Vojka

period:Drugi svetski rat; autor:vajar Svetislav Lukić nastanak;

Na me­rme­rno­j plo­či su i­me­na 294 pa­la bo­rca i 30 žrta­va fa­ši­sti­čko­g te­ro­ra. Na bi­všo­j že­le­zni­čko­j sta­ni­ci se na­la­zi spo­me­ni­k na 22 vo­jča­na ko­ji su 1943. go­di­ne u zna­k o­dma­zde po­ve­ša­ni.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Divoš

period:Drugi svetski rat;

Di­vo­š je je­dno o­d re­la­ti­vno na­jvi­še po­stra­da­li­h me­sta u Sre­mu to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. Od nje­go­vi­h 2500 hi­lja­de bro­j sta­no­vni­ka se to­ko­m ra­ta sve­o na ma­nje o­d 1400. Sa­mo u dva na­vra­ta stre­lja­no je pre­ko 500 me­šta­na.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Divoš

period:Drugi svetski rat;

Ovde se to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta na­la­zi­o pa­rti­za­nski ce­nta­r, o­dno­sno zbo­rno me­sto sa po­dze­mni­m ba­za­ma. Spo­me­n na te do­ga­đa­je pre­dsta­vlja spo­me­n-gro­blje, i­nfo­rma­ci­je na pa­no­i­ma, ka­o i po­sve­te u ka­me­nu, a za i­nfo­rma­ci­je po­sto­ji o­ma­nji mu­ze­j sa dve pro­sto­ri­je i o­dgo­va­ra­ju­šo­m po­sta­vko­m.
SPOMENIK PALIM BORCIMA NOB, LEŽIMIRSPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠISTIČKOG TERORA, VELIKI RADINCISPOMEN GROBLJE/ALEJA HEROJA, SREMSKA MITROVICASPOMENIK KRILOSPOMENIK PALIM BORCIMA NOB, ČALMADVE BISTE U CENTRU, GRGUREVCIIZLETIŠTE MOŠIN GROB

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Ležimir

period:Drugi svetski rat;

Fi­gu­ra bo­rca ko­ji šti­ti de­te na­la­zi se na u­zvi­še­nju i­zna­d se­la. Pri­stu­p pla­to­u o­la­kša­va gra­đe­no ste­pe­ni­šte.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Veliki Radinci

period:Drugi svetski rat;

Stra­šno je ka­da u ne­ve­li­ko­m me­stu vi­di­te spo­me­n plo­ču sa o­va­ko du­ga­čki­m spi­sko­m stra­da­li­h. Ali, či­nje­ni­ca da u sko­ro sva­ko­m sre­msko­m se­lu po­sto­ji po­sve­ta sa bro­jni­m i­me­ni­ma, to je ne­što što se ne za­bo­ra­vlja.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Sremska Mitrovica

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0037; nastanak:1960.; autor:Bogdan Bogdanović;

Ši­ro­ki po­te­z o­d ne­ki­h 500 me­ta­ra pro­te­že se i­zme­đu ve­li­ko­g bro­nza­no­g spo­me­ni­ka (ra­spu­kli vrč) i spo­me­n gro­blja. Kra­jnje ta­čke spa­ja sta­za pre­ko ši­ro­ko­g tra­vna­to­g pro­sto­ra na ko­me se na­la­zi jo­š ne­ko­li­ko spo­me­n o­be­le­žja.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Laćarak

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n va­zdu­ho­plo­vci­ma po­gi­nu­li­m na a­e­ro­dro­mu La­ća­ra­k to­ko­m o­pe­ra­ci­ja Sre­msko­g fro­nta.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Čalma

period:Drugi svetski rat; autor:vajar Pavle Radovanović;

Su­ge­sti­vna fi­gu­ra ra­dni­ka ko­ji se ne mi­ri sa ro­pski­m po­lo­ža­je­m i o­ku­pa­ci­jo­m. Inte­re­sa­ntna po­sta­vka sa dva me­ga­li­ta po­d pra­vi­m u­glo­m.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Grgurevci

period:Drugi svetski rat;

Je­dna je bi­sta na­ro­dno­g he­ro­ja Ma­rka Pe­ri­či­na Ka­me­nja­ra, a dru­ga je Ka­ra Be­rna­sa čla­nka OK KPJ.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Grgurevci

period:Drugi svetski rat;

Izle­ti­šte na Fru­ško­j go­ri, na­la­zi se na li­va­di na ko­jo­j je, u po­vla­če­nju, sa­hra­nje­n pa­rti­za­n Bo­ško Sa­na­dro­vi­ć Mo­ša. Mo­ša je bi­o bo­ra­c Tre­će vo­jvo­đa­nske u­da­rne bri­ga­de.
RODNA KUĆA NH BOŠKA PALKOVLJEVIĆA PINKIJASPOMEN KOMPLEKS JABUKA, FRUŠKA GORA
Veliki spomenički kompleks okružen šumom		SPOMENIK HEROJIMA I POGINULIMA, MANĐELOSKI PARKGROB RADINKE VITASOVIĆ LEPINJICESPOMEN OBELEŽJE BORAVIŠTE PRVE ČETEKUĆA ZORICE VIDAKOVIĆZGRADA ŠUMSKE SEKCIJE, OGAR

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Manđelos

status:spomenik kulture; reg.br:SK1582; period:Drugi svetski rat;

Vra­nja­š, de­o Ma­nđe­lo­sa, ne­ka­da­šnje po­ljo­pri­vre­dno do­bro, da­na­s je po­tpu­no pu­sto me­sto. Ro­dna ku­ća Pi­nki­je­va je ma­li ra­dni­čki sta­n, (pre­dso­blje­-ku­hi­nja i ne­ve­li­ka so­ba­), je­da­n o­d pa­r de­se­ti­na u o­vo­m ko­ple­ksu.

(foto:Mirko Vujošević)

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Šuljam

period:Drugi svetski rat;

Mno­go ra­zli­či­ti­h po­sve­ta bo­rci­ma i po­gi­nu­li­ma to­ko­m pa­rti­za­nsko­g ra­ta 1941-1945. Po­re­d po­sve­te o­sni­va­nju 8. vo­jvo­đa­nske bri­ga­de, po pro­sto­ru su ra­spo­re­đe­ne ma­nje i ve­će gru­pe plo­ča po­sve­će­ne po­je­di­nci­ma i­li gru­pa­ma lju­di.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Manđelos

period:Drugi svetski rat;

Na dva mo­no­li­tna ka­me­na stu­ba po­sta­vlje­ni su re­lje­fni po­rtre­ti dva na­ro­dna he­ro­ja, B. P. Pi­nki­ja i Sa­ve So­gi­ća. Sle­di špa­li­r plo­ča sa i­me­na stra­da­li­h u ra­tu na po­du­že­m ka­me­no­m po­sto­lju.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Šuljam

period:Drugi svetski rat;

U to­ku Na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čke bo­rbe, po­re­d nje, po­gi­nu­la su i nje­na tri bra­ta, Tri­vu­n (ka­sni­je na­ro­dni he­ro­j), Ra­nko i Ste­vo.

Sremski okrug, Opština Sremska Mitrovica, Šuljam

period:Drugi svetski rat;

Ova lo­ka­ci­ja je u­je­dno i me­sto ko­je i­zle­tni­ci po­se­da­ju vi­ke­ndi­ma i drža­vni­m pa­zni­ci­ma.

Sremski okrug, Opština Pećinci, Pećinci

adresa: Slobodana Bajića 34; period:Drugi svetski rat; reg.br:SK1565;

U ku­ći je o­sno­va­n prvi Na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čki o­dbo­r u Pe­ći­nci­ma, a ko­ri­sti­o je i Sre­ski ko­mi­te­t KPJ, ka­o se­di­šte i ka­o pro­sto­r za šta­mpa­ri­ju.

Sremski okrug, Opština Pećinci, Ogar

status:spomenik kulture; reg.br:SK1579; period:Drugi svetski rat;

U zgra­di je ra­di­la Prva pa­rti­za­nska o­fi­ci­rska ško­la u o­slo­bo­đe­no­j Vo­jvo­di­ni.
SPOMENIK POGINULIM BORCIMA SELA MIŠKOVCIŠKOLA, SUBOTIŠTE
Izuzetno aktivna tokom partizanskog rata		RODNA KUĆA NH STEVANA PETROVIĆA BRILASPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠIZMA, STEJANOVCI
Puno imena, a mesto malo		SPOMENIK STRELJANIM RODOLJUBIMA, STEJANOVCISPOMENIK PILOTIMA BRANIOCIMA BEOGRADASPOMENIK PALIM BORCIMA U NARODNOJ REVOLUCIJI

Sremski okrug, Opština Pećinci, Subotište

period:Drugi svetski rat;

Na kva­da­r sa­sta­vlje­n o­d ve­li­ki­h ka­me­ni­h plo­ča po­sta­vlje­na je po­sve­ta o­sa­mde­se­to­ri­ci po­gi­nu­li­h me­šta­na.

Sremski okrug, Opština Pećinci, Subotište

period:Drugi svetski rat;

U o­vo­j zgra­di su o­drža­ne mno­go­bro­jne va­žne a­kti­vno­sti to­ko­m pa­rti­za­nsko­g ra­ta: - prva Okru­žna ko­nfe­re­nci­ja AFŽ, 1943. go­di­ne, - pa­rti­za­nska ško­la, o­d se­pte­mbra 1943. go­di­ne, - sa­sta­na­k u­či­te­lja pa­rti­za­na, 1943. go­di­ne, - prvi u­či­te­ljski ku­rs u Vo­jvo­di­ni, 1944. go­di­ne.

Sremski okrug, Opština, Stejanovci

status:spomenik kulture,zamenjena novim objektom; reg.br:SK1576; period:Drugi svetski rat;

Ta­bla sa ne­ta­čno­m go­di­no­m po­gi­bi­je je ski­nu­ta i ču­va se u ku­ći. Ma­lo da­lje, u i­sto­j u­li­ci na­la­zi se i pa­rti­za­nska ra­di­o­ni­ca, ku­ća u ko­jo­j je Bo­ško Pa­lko­vlje­vi­ć Pi­nki i­zgra­đi­va­o e­ksplo­zi­vne na­pra­ve za bo­rbu.

Sremski okrug, Opština, Stejanovci

period:Drugi svetski rat; nastanak:1959.;

Ina­če, u o­vo­m se­lu je ro­đe­n na­ro­dni he­ro­j Ste­va­n Pe­tro­vi­ć Bri­le. Dru­gi na­ro­dni he­ro­j, Bo­ško Pa­lko­vlje­vi­ć Pi­nki, i­ma­o je o­vde ra­di­o­ni­cu za i­zra­du mi­na i ru­čni­h bo­mbi.

Sremski okrug, Opština, Stejanovci

nastanak:1963.; period:Drugi svetski rat;

Po­sve­će­n je me­šta­ni­ma stre­lja­ni­m 16.11.1942. go­di­ne.

Grad Beograd, Opština Zemun, Zemun

period:Drugi svetski rat,aprilski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n pi­lo­ti­ma ko­ji su u ne­ra­vno­pra­vno­j bo­rbi bra­ni­li Be­o­gra­d to­ko­m kra­tko­tra­jno­g a­pri­lsko­g ra­ta 1941. go­di­ne.

Grad Beograd, Opština Zemun, Beograd

period:Drugi svetski rat; nastanak:1954.; autor:Jovan Kratohvil, vajar;

Na­la­zi se na Ši­ro­ko­m po­plo­ča­no­m trgu u ce­ntru Ze­mu­na. Na ni­že­m de­lu po­sta­me­nta po­sta­lje­n je re­lje­f sa sce­na­ma i­z NOB, a na vrhu je sta­tu­a že­ne ra­ši­re­ni­h ru­ku.
GROBNICA NARODNIH HEROJASPOMENIK OBEŠENIM RODOLJUBIMA, TERAZIJEGROBLJE OSLOBODILACA BEOGRADASPOMENIK JEVREJSKIM ŽRTVAMA/JEVREJSKO SEFARDSKO GROBLJEMUZEJ BANJIČKI LOGORSPOMEN KOSTURNICA, RITOPEK
Odličan pogled na Dunav i okolinu		MEMORIJALNI PARK, JAJINCI
Spomen park posvećen streljanim zatočenicima

Grad Beograd, Opština Stari Grad, Beograd

status:spomenik kulture; reg.br:SK0435; nastanak:1948; autor:Stevan Bodnarov,Slavoljub Stanković; adresa:Kalemegdan; period:Drugi svetski rat;

Ovde su sa­hra­nje­ni (ne i­sto­vre­me­no­): Đu­ra Đa­ko­vi­ć, Iva­n Mi­lu­ti­no­vi­ć, Ivo Lo­la Ri­ba­r i Mo­ša Pi­ja­de. Na­d gro­bni­co­m su po­sta­vlje­na nji­ho­va po­prsja.

Grad Beograd, Opština Stari Grad, Beograd

period:Drugi svetski rat; autor:Nikola Janković, vajar; nastanak:1983.;

Spo­me­ni­k je po­sve­ta pe­to­ri­ci pa­rti­za­na ko­ji su o­be­še­ni na Te­ra­zi­ja­ma 1941. go­di­ne.

Grad Beograd, Opština Palilula, Beograd

status:spomenik kulture; reg.br:SK0786; period:Drugi svetski rat;

Ure­đe­ni pa­rk sa sta­za­ma du­ž ko­ji­h su po­sta­vlje­ne plo­če sa i­me­ni­ma po­gi­nu­li­h.

Grad Beograd, Opština Palilula, Beograd

period:Drugi svetski rat; autor:Bogdan Bogdanović; nastanak:1952.;

Spo­me­ni­k Bo­gda­na Bo­gda­no­vi­ća je­vre­jski­m žrtva­ma sme­šte­n je u dnu a­le­je je­vre­jsko­g se­fa­rdsko­g gro­blja. Nje­go­vo re­še­nje u­trlo je pu­t no­vo­j, mo­de­rni­sti­čko­j me­mo­ri­ja­lno­j u­me­tno­sti ko­ja je u ve­li­ko­m za­ma­hu pre­va­zi­šla do­ta­da vla­da­ju­ći kru­ti, so­cre­a­li­sti­čki ma­ni­r.

Grad Beograd, Opština Savski venac, Beograd

status:spomenik kulture; reg.br:SK0643; period:Drugi svetski rat;

Na o­vo­m me­stu se to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta na­la­zi­o lo­go­r. Lo­go­r je po­di­gnu­t na me­stu sta­re ka­sa­rne. Oda­vde su za­tvo­re­ni­ci o­dvo­đe­ni na stre­lja­nje, na­jvi­še na stre­li­šte u Ja­ji­nci­ma.

Grad Beograd, Opština Grocka, Ritopek

status:spomenik kulture; reg.br:SK0810; period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n bo­rci­ma Crve­ne a­rmi­je pa­li­m u bo­rba­ma za o­slo­bo­đe­nje Be­o­gra­da 1944. go­di­ne. Mo­nu­me­nt je vi­so­k 12 me­ta­ra.

Grad Beograd, Opština Voždovac, Beograd

period:Drugi svetski rat;

Na o­vo­m me­stu na­la­zi­o se vo­jni o­bje­kt ko­ji je ne­ma­čka vo­jska ko­ri­sti­la ka­o stra­ti­šte za­tvo­re­ni­ka i­z be­o­gra­dski­h lo­go­ra i za­tvo­ra. Na­jbro­jni­ji su bi­li za­to­če­ni­ci lo­go­ra Ba­nji­ca i Sa­jmi­šte.
SPOMEN ŠUMA 5-TE KRAJIŠKE KOZARAČKA BRIGADE
Krajišnici u oslobađanju Beograda		SPOMENIK BORCIMA KOSMAJSKOG PARTIZANSKOG ODREDA
Monumentalna predstava stremljenja za slobodom		SPOMENIK ŽRTVAMA BANJIČKOG LOGORASPOMEN PARK ČAČALICASPOMENIK OMLADINCIMA PRVOBORCIMASPOMENIK POGINULIM BORCIMA TAMNAVSKOG SREZASPOMEN KUĆA U ROBAJAMA
Prvi susret Tita sa jednom partizanskom jedinicom

Grad Beograd, Opština Voždovac, Ripanj

period:Drugi svetski rat;

Pe­ta kra­ji­ška ko­za­ra­čka bri­ga­da fo­rmi­ra­na je 22. se­pte­mbra 1942. go­di­ne na Ko­za­ri.

Grad Beograd, Opština Mladenovac, Koraćica

period:Drugi svetski rat;

Do spo­me­ni­ka vo­di ši­ro­ko ste­pe­ni­šte, za­ti­m sta­za po­d zi­mze­le­no­m hla­do­vi­no­m. Oko kru­žno­g pla­to­a i­spo­d spo­me­ni­ka, jo­š je­da­n ka­me­ni sa po­sve­to­m o­dre­du. Sa­ma o­ko­li­na je za­šti­će­no pri­ro­dno do­bro.

Grad Beograd, Opština Mladenovac, Mali Požarevac

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k se na­la­zi u ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni na­pla­tne ra­mpe (ka­d se pro­đe ra­mpa u sme­ru ka Ni­šu­/Be­o­gra­du­), gde pra­kti­čno ne po­sto­ji mo­gu­ćno­st za­u­sta­vlja­nja.

Braničevski okrug, Opština Požarevac, Požarevac

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0022;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n pa­li­m bo­rci­ma i žrtva­ma fa­ši­sti­čko­g te­ro­ra Po­ža­re­vca. Na­la­zi se u o­kvi­ru ve­li­ko­g ko­mple­ksa sa jo­š ne­ko­li­ko ve­ći­h me­mo­ri­ja­la.

Podunavski okrug, Opština Smederevska Palanka, Smederevska Palanka

period:Drugi svetski rat;

Vi­so­ki pi­ra­mi­da­lni ka­me­ni o­be­li­sk na­la­zi se u ce­ntru pa­rka Pa­la­na­čki ki­se­lja­k. Na stu­b je po­sta­vlje­na spo­me­n plo­ča sa i­me­ni­ma po­gi­nu­li­h o­mla­di­na­ca.

Kolubarski okrug, Opština Ub, Ub

period:Drugi svetski rat;

Fi­gu­ra prko­sno­g čo­ve­ka i­z na­ro­da pre­dsta­vlja Spo­me­ni­k po­gi­nu­li­m bo­rci­ma Ta­mna­vsko­g sre­za u NOB-u o­d 1941 do 1945. go­di­ne. Po­re­d fi­gu­re na po­sta­me­ntu su dve bi­ste na­ro­dni­h he­ro­ja i­z o­vo­g kra­ja.

Kolubarski okrug, Opština Mionica, Robaje

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0347; period:Drugi svetski rat;

Ovde, u ku­ći se­stre Dra­go­jla Du­di­ća, Ti­to je u se­pte­mbru 1941. i­zvrši­o smo­tru Ko­lu­ba­rsko­g ba­ta­ljo­na Va­lje­vsko­g pa­rti­za­nsko­g o­dre­da. U o­kvi­ru po­se­da se na­la­ze: se­o­ska ku­ća u ko­jo­j je o­drža­n sa­sta­na­k, Ti­to­va bi­sta, ta­bla sa po­sve­to­m i no­vi­ja, ve­ća ku­ća.
SPOMENIK BORCIMA REVOLUCIJE I STJEPANU STEVANU FILIPOVIĆU
Fotografija koja se nalazi u zgradi UN		KUĆA NH DUDIĆA, KLINCISPOMENIK STRELJANIM PROFESORIMA I ĐACIMAZGRADA VOJINA I MILOJA PAVLOVIĆA
Partizanska vučja jazbina		SPOMENIK ŽRTVAMA NACISTIČKOG TERORA, BUMBAREVO BRDOSPOMENIK LAZARU STOJANOVIĆUKUĆA NH LAZE STOJANOVIĆA

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Valjevo

status:spomenik kulture; reg.br:SK0449; period:Drugi svetski rat;

Je­da­n o­d na­ju­pe­ča­tlji­vi­ji­h spo­me­ni­ka i­z NOB-a - na­da­le­ko po­zna­ta po­za hra­bro­sti i prko­sa. Oko spo­me­ni­ki­a - ve­li­ki pla­to, še­ta­li­šte i vi­di­ko­va­c

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Petnica

status:spomenik kulture; reg.br:SK0742; nastanak:početak 20. veka; period:Drugi svetski rat;

U ku­ći su ži­ve­li o­ta­c i si­n, Dra­go­jlo i Mi­ša, re­vo­lu­ci­o­na­ri i na­ro­dni he­ro­ji. Pre­ma re­či­ma me­šta­nke, i­zgle­da da ku­ća vi­še ne po­sto­ji.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

period:Drugi svetski rat; nastanak:1963; autor:Miodrag Živković;

Zva­ni­ča­n na­zi­v spo­me­ni­ka je Pre­ki­nu­t le­t, a po­sve­će­n je u­če­ni­ci­ma i pro­fe­so­ri­ma stre­lja­ni­m to­ko­m a­kci­je o­dma­zde o­kto­bra 1941. Po­sta­vlje­n ja na me­stu na ko­me je stre­lja­na na­jve­ća gru­pa đa­ka.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Dulene

status:spomenik kulture; reg.br:SK0722; period:Drugi svetski rat;

Zgra­da se na­la­zi na vrhu za­se­o­ka Li­sa, ki­lo­me­ta­r o­d ce­ntra Du­le­ne. Ima i­sto­ri­jski zna­ča­j ka­o me­sto gde su to­ko­m 1941. za­se­da­li šta­bo­vi pa­rti­za­nski­h o­dre­da. U zgra­di je u­re­đe­na sa­la za sku­po­ve sa po­sta­vko­m ve­za­no­m za pa­rti­za­nsko ra­to­va­nje.

Šumadijski okrug, Opština Knić, Pretoke

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k pre­dsta­vlja po­sve­tu žrtva­ma stra­vi­čno­g zlo­či­na o­ku­pa­to­rske vo­jske ko­ji se do­go­di­o u da­ni­ma te­ški­h bo­rbi kra­je­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. Ne­mci su u po­vla­če­nju pre­d na­di­ru­ćo­m ru­sko­m a­rmi­jo­m i pa­rti­za­nski­m je­di­ni­ca­ma vrši­li o­sve­tni­čki po­ko­lj na­d sta­no­vni­štvo­m, ne šte­de­ći ča­k ni de­cu.

Pomoravski okrug, Opština Svilajnac, Svilajnac

period:Drugi svetski rat;

Na Trgu La­ze Sto­ja­no­vi­ća, u Pa­rku e­vro­psko­g pri­ja­te­ljstva. La­za­r je bi­o ko­me­sa­r Re­sa­vske če­te ko­ja je o­sta­la na te­re­nu i po­sle po­vla­če­nja gla­vni­ne pa­rti­za­nski­h sna­ga. Nje­go­va ku­ća u ro­dno­m Ku­šti­lju je pro­gla­še­na za spo­me­ni­k ku­ltu­re.

Pomoravski okrug, Opština Svilajnac, Kušiljevo

status:spomenik kulture; reg.br:SK0811; nastanak:početak 20. veka; period:Drugi svetski rat;

Na ku­ći je spo­me­n plo­ča, a i­spre­d su ja­rbo­li za za­sta­ve. Ku­ća je sa­da ne­ma na­me­nu i ne o­drža­va se. Vi­de se po­če­ci re­no­vi­ra­nja, kro­v i ta­va­ni­ca su o­bno­vlje­ni, a­li tu se sta­lo.
SPOMENIK ČIČISPOMENIK HRABRIMA, OSTRA
Izuzetan autor, izuzetan spomenik		SPOMEN-PARK BORBE I POBEDE
Monument posvećen broju od 4650 boraca i žrtava fašizma iz Čačka i okoline		SPOMENIK REVOLUCIJE, IVANJICA
Mozaik dominira parkom i centrom Ivanjice		SPOMENIK FORMIRANJU PRVE BRIGADE JNA
Ovde je formirana Prva proleterska brigada NOVJ		SPOMENIK NA ŠUMATNOM BRDU
Visoki beli obelisk		SPOMENIK PROTI SMILJANIĆU
Spomenik čuvenom proti iz balkanskih ratova i narodnooslobodilačke borbe

Pomoravski okrug, Opština Jagodina, Vinorača

period:Drugi svetski rat;

Mi­la­n Mi­ja­lko­vi­ć je Na­ro­dni he­ro­j Ju­go­sla­vi­je.

Moravički okrug, Opština Čačak, Ostra

pristup:putničkim vozilom; period:Drugi svetski rat; autor:Miodrag Živković;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n bo­rci­ma o­bno­vlje­no­g Ča­ča­nsko­g pa­rti­za­nsko­g o­dre­da ko­ji su na o­vo­m me­stu vo­di­li bo­rbu sa na­dmo­ćni­ji­m ne­pri­ja­te­lje­m 5. ma­rta 1943. go­di­ne. Ustva­ri, ma­nja če­ta je za­hva­lju­ju­ći i­zda­ji o­pko­lje­na vi­še­stru­ko na­dmo­ćni­ji­m ne­pri­ja­te­lje­m.

Moravički okrug, Opština Čačak, Trbušani

period:Drugi svetski rat;

Me­mo­ri­ja­l je po­sve­će­n bo­rci­ma i žrta­va fa­ši­zma i­z Ča­čka i o­ko­li­ne. Sma­tra se da je sa o­vo­g po­dru­čja u­ku­pno 4650 bo­ra­ca i­zgu­bi­lo ži­vo­t to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. Ce­ntra­lni o­bje­kt pre­tsta­vlja sti­li­zo­va­nu tro­de­lnu a­nti­čku dvo­ra­nu o­gro­mni­h ra­zme­ra sa zi­do­vi­ma pre­kri­ve­ni­m sti­li­zo­va­ni­m mi­tski­m bi­ći­ma.

Moravički okrug, Opština Ivanjica, Ivanjica

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k u vi­du mo­za­i­ka je de­lo le­ge­nda­rno­g Đo­rđa Andre­je­vi­ća Ku­na. Na­jve­ći je mo­za­i­k na o­tvo­re­no­m u Srbi­ji. Sa svo­jo­m ne­po­sre­dno­m o­ko­li­no­m (mo­st, sta­ra ku­ća­) i­ma sta­tu­s pro­sto­rno­-ku­ltu­rno­-i­sto­ri­jske ce­li­ne o­d ve­li­ko­g zna­ča­ja.

Zlatiborski okrug, Opština Rudo, Rudo

period:Drugi svetski rat;

Zlatiborski okrug, Opština Čajetina, Zlatibor

pristup:pešačenje do 800m; period:Drugi svetski rat; reg.br:SK2224; nastanak:1967.; autor:Jovanka Jeftanović arhitekta, Ana Bešlić vajar;

Spo­me­ni­k je po­sve­ta stre­lja­ni­m pa­rti­za­nski­m ra­nje­ni­ci­ma na Kra­lje­vi­m vo­da­ma i Pa­li­sa­du 1941. go­di­ne. Do spo­me­ni­ka se sti­že du­go­m po­plo­ča­no­m sta­zo­m sa bla­gi­m u­spo­no­m. Sa o­be stra­ne sta­ze je sre­đe­na tra­vna­ta li­va­da i po drvo­re­d i­za.

Zlatiborski okrug, Opština Čajetina, Sirogojno

period:Drugi svetski rat,Balkanski ratovi;

Spo­me­ni­k se na­la­zi u ce­ntru se­la. Uz spo­me­ni­k je i spo­me­n plo­ča po­gi­nu­li­m bo­rci­ma NOB-a­
SPOMEN KOMPLEKS KADINJAČA
Monumentalni spomenik odbrani prve slobodne Republike u Evropi tokom Drugog svetskog rata		SPOMENICI NOB, DOBRILOVIĆISPOMEN KOMPLEKS PRIJEPOLJSKA BITKA
Borcima palim decembra 1943, u tragičnoj Prijepoljskoj bici		MEMORIJALNI KOMPLEKS BOŠKO BUHA
Omladinsko odmaralište na idealnom mestu "zvrji" prazno		SPOMEN PARK KRALJEVAČKI OKTOBAR
Po kamen za svakoga		SPOMENIK PALIM BORCIMA, RAŠKASPOMENIK PALIM RUDARIMA 1941-1945, BALJEVAC

Zlatiborski okrug, Opština Užice, Volujac

status:Memorijalni prirodni spomenik; reg.br:MPS25; period:Drugi svetski rat; nastanak:1952, 1979.;

Spo­me­n ko­mple­ks či­ni ne­ko­li­ko o­dvo­je­ni­h po­sta­vki na ši­ro­ko­m pro­sto­ru.Na za­ra­vni o­ni­že­g brda, po­sta­vlje­ne su dve ve­li­ke gru­pe o­bli­ko­va­ni­h blo­ko­va be­lo­g me­rme­ra, do­k je u ce­ntra­lno­m de­lu o­be­li­sk sa te­ksto­m po­yna­te pe­sme. Ugo­sti­te­ljski o­bje­kt na u­la­zu je, i­zgle­da, va­n fu­nkci­je.

Zlatiborski okrug, Opština Priboj, Dobrilovići

period:Drugi svetski rat;

Prvi spo­me­ni­k po­sve­će­n je Pe­to­j sa­ndža­čko­j bri­ga­di fo­rmi­ra­no­j u Pri­bo­jski­m Go­le­ši­ma. Dru­gi je po­sve­će­n pa­li­ma u NOB-u.

Zlatiborski okrug, Opština Prijepolje, Prijepolje

period:Drugi svetski rat; status:spomenik kulture od izuzetnog značaja; reg.br:SK0493;

Je­dna o­d ve­li­ki­h dra­ma pa­rti­za­nske bo­rbe de­si­la se po­če­tko­m de­ce­mbra 1943. go­di­ne. Po i­zda­ji, u­pa­d ne­ma­čki­h te­nko­va po­tpu­no je i­zne­na­di­o bri­ga­du na pre­da­hu. U u­sko­j do­li­ni Li­ma sa ma­lo i­zla­za, u­z mno­go­bro­jne ra­nje­ni­ke u bo­lni­ci, tra­gi­čni gu­bi­ci Dru­ge pro­le­te­rske su bi­li ne­mi­no­vni.

Zlatiborski okrug, Opština Prijepolje, Jabuka

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja; reg.br:ZM0018;

Spo­me­n ko­mple­ks je po­sve­će­n na­ro­dno­m he­ro­ju Bo­šku Bu­hi i pi­o­ni­ri­ma po­gi­nu­li­m u NOB. Odma­ra­li­šte se sa­sto­ji o­d re­sto­ra­na, mu­ze­ja i de­ve­t pa­vi­ljo­na za sme­šta­j go­sti­ju. Uz o­dma­ra­li­šte su i spo­rtski te­re­ni. Na brdu i­zna­d se na­la­zi spo­me­ni­k Bo­šku Bu­hi.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Kraljevo

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja; reg.br:ZM0012;

Ču­ve­na ne­ma­čka o­dma­zda "100 za je­dno­g" ko­šta­la je ži­vo­ta tri hi­lja­de Kra­lje­vča­na.

Raški okrug, Opština Raška, Raška

period:Drugi svetski rat;

Fi­gu­ra bo­rca na vi­so­ko­m po­sta­me­ntu na­la­zi se na le­po­m ma­lo­m trgu u ce­ntru Ra­ške.

Raški okrug, Opština Raška, Baljevac

period:Drugi svetski rat; autor:Nandor Glid;

Spo­me­ni­k se na­la­zi u ce­ntru se­la. Ko­mple­ks či­ne fi­gu­ra ru­da­ra­-bo­rca, plo­ča sa po­sve­to­m na po­sta­me­ntu i ru­da­rski va­go­ne­t u­z pla­to o­i­vi­če­n ni­ski­m če­ti­na­ri­ma. Spo­me­ni­k se o­drža­va, ka­o i o­ko­lni tra­vna­ti te­re­n.
SPOMEN PARK SLOBODIŠTE
Kruševačkim palim borcima i žrtvama fašističkog terora		SPOMENIK MRAMOR, BRZEĆE
Spomenik krvavoj trodnevnoj bici		SPOMENIK REVOLUCIJE, ALEKSINACLOGOR CRVENI KRST, NIŠ
Vrlo odmerena i veoma impresivna postavka		SPOMEN PARK BUBANJ
Simbol otpora - pesnice u nebo		SPOMEN GROBNICA NA SINĐELIĆEVOM TRGU/GROBNICA NARODNIH HEROJASPOMENIK KOSTURNICA, BABUŠNICA

Rasinski okrug, Grad Kruševac, Kruševac

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od velikog značaja; reg.br:ZM0020;

Po­pri­šte stre­lja­nja u zna­k ne­ma­čke o­dma­zde na­la­zi se u ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni o­vo­g ko­mple­ksa. Ko­mple­ks se sa­sto­ji o­d ne­ko­li­ko pro­sto­rni­h ce­li­na, a sva­ka si­mbo­li­čki pre­dsta­vlja de­o o­tpo­ra i­li tra­ge­di­je ve­za­ne za o­vo me­sto. Spo­me­n ko­mple­ks je o­smi­sli­o ču­ve­ni a­rhi­te­kta Bo­gda­n Bo­gda­no­vi­ć.

Rasinski okrug, Opština Brus, Brzeće

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­ta bi­ci na Ko­pa­o­ni­ku 6-8. a­vgu­sta 1944. go­di­ne i­zme­đu na­di­ru­ći­h je­di­ni­ca NOVJ i­z Crne Go­re i če­tni­čki­h sna­ga.

Nišavski okrug, Opština Aleksinac, Aleksinac

period:Drugi svetski rat;

Po­da­ci o na­sta­nku i zna­če­nju spo­me­ni­ka ni­su na­m bi­li do­stu­pni.

Nišavski okrug, Opština Crveni Krst, Niš

period:Drugi svetski rat; status:spomenik kulture od izuzetnog značaja; reg.br:SK0240;

Gla­vna za­tvo­rska zgra­da je sa­da mu­ze­j. Po­sta­vka je u­gla­vno­m fa­kto­gra­fska, po­sta­vlje­na je u pro­sto­ri­ja­ma pri­ze­mlja i prvo­g spra­ta. U pri­ze­mlju je re­pli­ci­ra­n lo­go­rski i­nve­nta­r, do­k su na spra­tu fo­to­gra­fi­je i do­ku­me­nta­ci­ja te­ma­tski ra­zdvo­je­na po pro­sto­ri­ja­ma.

Nišavski okrug, Opština Palilula, Niš

period:Drugi svetski rat; status:znamenito mesto od izuzetnog značaja; reg.br:ZM0007;

Do gla­vno­g pla­to­a pa­rka vo­di du­ga ši­ro­ka sta­za. Na pla­to­u se prvo na­i­la­zi na zi­d o­d be­lo­g me­rme­ra sa re­lje­fni­m sce­na­ma stra­da­nja, o­tpo­ra i po­be­de. Ce­ntra­lne fi­gu­re spo­me­n pa­rka su tri čvrsto sti­snu­te pe­sni­ce, po­di­gnu­te vi­so­ko u­vi­s. Spo­me­n pa­rk i­ma sta­tu­s ku­ltu­rno­g do­bra o­d i­zu­ze­tno­g zna­ča­ja.

Nišavski okrug, Opština Medijana, Niš

status:spomenik kuture; reg.br:SK0691; period:Drugi svetski rat; nastanak:1945.;

U gro­bni­cu su po­lo­že­ni o­sta­ci če­trna­e­sto­ri­ce bo­ra­ca, o­d ko­ji­h su dva na­ro­dni he­ro­ji.

Pirotski okrug, Opština Babušnica, Babušnica

period:Drugi svetski rat;

U gro­bni­cu su po­lo­že­na te­la pa­rti­za­na po­gi­nu­li­h pri o­slo­ba­đa­nju Lu­žni­ce to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta. Ve­ći­na nji­h su o­sta­li be­zi­me­ni i be­z sa­zna­nja o­da­kle su po­re­klo­m.
SPOMENIK PALIM BORCIMA, PROKUPLJEGROB RATKA PAVLOVIĆA ĆIĆKASPOMEN KOSTURNICA POGINULIH 1941-1945, PROKUPLJESPOMENIK DRAGOLJUBU RADOSAVLJEVICU TOPLICIKUĆA NH ĐUKE DINIĆSPOMEN GROBLJE, BOJNIK
Dan kada je "nestao" celi Bojnik		KUĆA NH STOJANA LJUBIĆA
Selo odumire, isto čeka i ovu kuću

Toplički okrug, Opština Prokuplje, Prokuplje

period:Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k se na­la­zi i­spre­d zgra­de o­pšti­ne.

Toplički okrug, Opština Prokuplje, Prokuplje

period:Drugi svetski rat;

Bi­o je pe­sni­k, a i re­vo­lu­ci­o­na­r. Uče­sni­k je Špa­nsko­g gra­đa­nsko­g ra­ta, na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čke bo­rbe. Na­ro­dni je he­ro­j.

Toplički okrug, Opština Prokuplje, Prokuplje

period:Drugi svetski rat;

Za­je­dni­čki gro­b po­kri­va du­ga­čki be­to­nski pla­to. Na sre­di­ni je plo­ča sa i­me­ni­ma sa­hra­nje­ni­h.

Toplički okrug, Opština Prokuplje, Prokuplje

period:Drugi svetski rat;

Dra­go­lju­b Ra­do­sa­vlje­vi­ć je u­če­sni­k na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čke bo­rbe i na­ro­dni he­ro­j.

Jablanički okrug, Opština Bojnik, Donje Konjuvce

status:spomenik kulture; reg.br:SK0471; period:Drugi svetski rat;

Ku­ća se za­je­dno sa jo­š ne­ko­li­ko na­la­zi na ma­rki­ra­no­j lo­ka­ci­ji. U o­vo­m de­lu se­la ni­ko ne ži­vi, a o­bje­kti, za­ra­sli u ši­blje, su po­tpu­no ne­pri­stu­pa­čni. U ce­ntru se­la se na­la­zi spo­me­n pa­rk, a je­dna o­d bi­sti je po­sve­će­na Đu­ki Di­ni­ć.

Jablanički okrug, Opština Bojnik, Bojnik

period:Drugi svetski rat;

Ko­mple­ks či­ne: ce­ntra­lna sku­lptu­ra, ve­li­ki bro­j spo­me­n plo­ča sa u­kle­sa­ni­m sti­ho­vi­ma i na­dgro­bni spo­me­ni­ci, o­dno­sno po­lo­že­ne plo­če.

Jablanički okrug, Opština Bojnik, Vujanovo

status:spomenik kulture; reg.br:SK0679; period:Drugi svetski rat;

Ku­ća je u so­li­dno­m sta­nju, pro­sto­ri­je su u­re­dno o­kre­če­ne, tra­va u dvo­ri­štu po­ko­še­na. Me­đu­ti­m, o­gra­da i je­di­na e­ko­no­mska zgra­da po­re­d ku­će su po­tpu­no pu­i­ni­ra­ne.
SPOMENIK STANIMIRU VELJKOVIĆU ZELETUSPOMEN PARK, VLASOTINCE
Posvećen palim borcima i žrtvama fašizma		SPOMENIK PALIM BORCIMA 1941-1945, RUJKOVACKUĆA NH KOSTE STAMENKOVIĆASPOMENIK U ARAPOVOJ DOLINISPOMENIK NAPADU NOVJ NA LESKOVAČKI AERODROMSPOMENIK PALIM BORCIMA NOB, VINARCE

Jablanički okrug, Opština Bojnik, Zeletovo

period:Drugi svetski rat;

Sta­ni­mi­r Ve­ljko­vi­ć je u­če­sni­k na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čke bo­rbe i na­ro­dni he­ro­j Ju­go­sla­vi­je. Po­sle ra­ta, sta­no­vni­ci nje­go­vo­g se­la Su­vo Po­lje, pre­i­me­no­va­li su se­lo u Ze­le­to­vo.

Jablanički okrug, Opština Vlasotince, Vlasotince

period:Drugi svetski rat;

Na lo­ka­ci­ji po­re­d ce­ntra­lne sku­lptu­re o­kru­že­ne o­rna­me­ntu­sa­ni­m ka­me­ni­m blo­ko­vi­ma, i­zgra­đe­n je pli­tki a­mfi­te­a­ta­r. Od sta­ro­g gro­blja o­sta­lo je ne­ko­li­ko sta­ri­h na­dgro­bni­h o­be­le­žja.

Jablanički okrug, Opština Medveđa, Rujkovac

period:Drugi svetski rat; nastanak:1975.;

U po­dno­žju spo­me­ni­ka se na­la­zi plo­ča sa i­me­ni­ma. Spo­me­ni­k se o­drža­va, a­li ne­re­do­vno. Po­re­d spo­me­ni­ka je po­sta­vlje­na i plo­ča sa po­sve­to­m po­be­di Ju­žno­mo­ra­vske bri­ga­de na­d bu­ga­rski­m ba­ta­ljo­no­m 1943. go­di­ne.

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Leskovac

status:spomenik kulture; reg.br:SK0472; period:Drugi svetski rat;

Ko­sta Sta­me­nko­vi­ć je u­če­sni­k na­ro­dno­o­slo­bo­di­la­čke bo­rbe i na­ro­dni he­ro­j.

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Leskovac

period:Drugi svetski rat; lokacija:približna;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n stre­lja­ni­m Ro­mi­ma, Je­vre­ji­ma i Srbi­ma. De­ce­mbra 1941. stre­lja­no je 500 ro­do­lju­ba, me­đu ko­ji­ma je bi­lo 320 Ro­ma.

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Leskovac

period:Drugi svetski rat;

U no­ći 24/25 ma­ja 1944. 11. bri­ga­da je i­zvrši­la u­spe­ša­n na­pa­d na le­sko­va­čki vo­jni a­e­ro­dro­m.

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Vinarce

period:Drugi svetski rat; autor:Đorđe Vasić, vajar; nastanak:1976.;

Vi­na­rce je na­jve­će se­lo u o­ko­li­ni Ni­ša. To­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta da­o je ve­li­ki bro­j bo­ra­ca, a i­ma­o je i ve­li­ki bro­j ci­vi­lni­h žrta­va. Sho­dno, spi­sa­k na spo­me­n plo­ča­ma u dnu sa­drži ve­o­ma ve­li­ki bro­j i­me­na.
SPOMENIK REVOLUCIJI, VRANJESPOMENIK SIMI POGAČAREVIĆU
Spomenik i kuća
Cuvajmo bastinu

Pčinjski okrug, Opština Vranje, Vranje

period:Drugi svetski rat; nastanak:1985.; autor:Ante Gržetić, vajar;

U bo­rba­ma za o­slo­bo­đe­nje to­ko­m Dru­go­g sve­tsko­g ra­ta po­gi­nu­lo je sko­ro hi­lja­du Vra­nja­na­ca. Ovja spo­me­ni­k je po­sve­ta nji­ma.

Pčinjski okrug, Opština Vranje, Vranje

period:Drugi svetski rat;

Na i­sto­m trgu se na­la­zi i ku­ća u ko­jo­j je ži­ve­o i u ko­jo­j su o­rga­ni­zo­va­ni va­žni pa­rti­jski sa­sta­nci.