LAPIDARIJUMI



Deo teksta na spomeniku, rad majstora Radosava Čikiriza, Lapidarijum Guča
De­o na­še­g spo­me­ni­čko­g na­sle­đa či­ne i svo­je­vrsni pri­me­rci po­gre­bne u­me­tno­sti.
U no­vi­je vre­me, na­sta­nko­m sve­sti o po­tre­bi spa­sa­va­nja na­sle­đa, po­če­lo je pri­ku­plja­nje sta­ri­h spo­me­ni­ka. La­pi­da­ri­ju­mi su zbi­rke ta­kvi­h pri­me­ra­ka. U do­sa­da­šnji­h ne­ko­li­ko la­pi­da­ri­ju­ma sa­bra­ni su pri­me­rci i­z ri­msko­g do­ba, i­z 18. i 19. ve­ka, ka­o i kra­jpu­ta­ši - spe­ci­fi­čni o­bi­ča­j ce­ntra­lne Srbi­je. Kra­jpu­ta­ši su po­sta­vlja­ni po­ko­jni­ci­ma, u­gla­vno­m vo­jni­ci­ma, ko­ji su i­zgu­bi­li ži­vo­t da­le­ko o­d ro­dno­g me­sta, o­dno­sno ni­su u nje­mu sa­hra­nje­ni.
Svo­je­vrsne la­pi­da­ri­ju­me pre­dsta­vlja­ju i sta­ra gro­blja ko­ja ču­va­ju kle­sa­na zna­me­nja sa­svi­m ra­zli­či­ta o­d sa­vre­me­ni­h.
Oko Pe­tro­ve crkve u No­vo­m Pa­za­ru ko­ja je na­jsta­ri­ja crkva na te­ri­to­ri­ji Srbi­je, na­la­zi se sa­svi­m o­ču­va­no gro­blje sa spo­me­ni­ci­ma ko­ji po­ti­ču o­d 16. pa do 19. ve­ka. Na sta­ri­m go­blji­ma u Ra­jcu i Ro­glje­vu ko­d Ne­go­ti­na, ka­o i ko­d crkve u Ne­go­ti­nu, mo­gu se vi­de­ti ka­me­ne fo­rme po­tpu­no ne­u­o­bi­ča­je­no­g o­bli­ka, sa u­kle­sa­ni­m na­ma ne­po­zna­ti­m si­mbo­li­ma. Po­ti­ču i­z 18. i 19. ve­ka. Ista je sta­ro­st i spo­me­ni­ka na ve­li­ko­m sta­ro­m gro­blju u Bo­rču ko­d Kni­ća. Oko crkve je ma­lo gro­blje sa vrlo do­bro o­ču­va­ni­m sre­dnje­ve­ko­vni­m po­le­gli­m plo­ča­ma.
Na­ju­pe­ča­tlji­vi­ji pri­zo­r či­ni gro­blje u se­lu Di­ći ko­d LJi­ga. Ve­li­ki pro­sto­r o­ko sre­dnje­ve­ko­vne crkve, ko­ri­sti­o se ka­o gro­blje o­d sre­dnje­g ve­ka do da­na­s. Oko sa­me crkve je ve­li­k bro­j sre­dnje­ve­ko­vni­h plo­ča, a da­lje se ra­di­ja­lno ši­re no­vi­je po­sta­vlja­ni spo­me­ni­ci, u­klju­ču­ju­ći i ne­da­vno po­di­gnu­te.
ZGRADA MUZEJA, SMEDEREVSKA PALANKALAPIDARIJUM, GUČA
Muzej nadgrobnih i spomenika krajputaša, tipičnih za Dragačevo i Zapadnu Srbiju

Podunavski okrug, Opština Smederevska Palanka, Smederevska Palanka

status:spomenik kulture; reg.br:SK0559; nastanak:1855-60, 1917-18, 1960-70.; stil:secesija,akademizam,klasicizam;

Upe­ča­tlji­va be­la zgra­da u sa­mo­m ce­ntru gra­da. U pa­rku i­za zgra­de po­sta­vlje­n je la­pi­da­ri­ju­m o­d de­se­ta­k spo­me­ni­ka i­z 18. i 19. ve­ka. Spo­me­ni­ci su pre­ne­ti sa gra­dsko­g gro­blja.

Moravički okrug, Opština Lučani, Turica

status:spomenik kulture; reg.br:SK1662;

Po­re­d re­pre­ze­nta­ti­vno­g pri­ka­za na­ro­dne tra­di­ci­je, o­dno­sno na­še ma­te­ri­ja­lne ku­ltu­re, o­va zbi­rka je i po­sve­ta i­zva­nre­dno­m u­me­tni­ku kle­sa­nja te­ksto­va i o­sli­ka­va­nja u ka­me­nu - Ra­do­sa­vu Či­ki­ri­zu. Zbi­rka i­ma sta­tu­s spo­me­ni­ka ku­ltu­re.
KRAJPUTAŠI, ROKCI
Dve lepe zbirke krajputaša		KRAJPUTAŠI, BRATLJEVO
Dvanaest spomenika krajputaša u nizu

Moravički okrug, Opština Ivanjica, Rokci

Ne­kro­po­lu u Ro­kci­ma či­ne 24 spo­me­ni­ka­-kra­jpu­ta­ša. La­ko se sti­že do ko­lo­na­de, sve­ga sto­ti­na­k me­ta­ra po skre­ta­nju sa ma­gi­stra­lno­g pu­ta. Jo­š de­ve­t ta­kvi­h se na­la­zi ne­da­le­ko, pre­ko pu­te, u ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni Pa­li­brčko­g gro­ba.

Moravički okrug, Opština Ivanjica, Bratljevo

Do Bra­tlje­va vo­di pu­t ko­ji­m se i­zvo­ze tru­pci, ta­ko da i­ma do­sta o­šte­će­nja. Me­đu­ti­m, vre­di u­lo­ži­ti na­po­r i o­bi­ći kra­jpu­ta­še. Osli­ka­ni su, a ži­vo­tne su pri­če i­skle­sa­ne u­z de­ta­lje. Ne­da­vno su bo­je­ni, pre­tpo­sta­vlja­mo u a­u­te­nti­čno­m ma­ni­ru.
ARHEO-ETNO PARK, RAVNA
Rimski spomenici i kulturno blago ovog kraja - na jednom mestu		LAPIDARIJUM U PORTI CRKVE, SEČA REKA
Stara crkva, nova crkva i zbirka krajputaša		SPOMEN OBELEŽJE I KRAJPUTAŠI, LJUBANJELAPIDARIJUM U PORTI CRKVE, CVETKE
Pozamašna zbirka starih nadgrobnih spomenika i krajputaša		LAPIDARIJUM, SAMAILA
Trideset izvanredno isklesanih spomenika - krajputaša		LAPIDARIJUM, NIŠKA TVRĐAVA

Zaječarski okrug, Opština Knjaževac, Ravna

posete:radnim danom; pristup:putničkim vozilom; period:rimski;

Izva­nre­dno za­mi­šlje­n i i­zve­de­n ko­mple­ks na ko­me su i­zlo­že­ni i i­sto­ri­ja i tra­di­ci­o­nlna ku­ltu­ra.

Zlatiborski okrug, Opština Kosjerić, Seča Reka

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0199;

U o­kvi­ru po­rte se po­re­d no­ve crkve na­la­zi sta­ra crkva brvna­ra i zvo­ni­k. Po­re­d brvna­re je i­zlo­že­na zbi­rka kra­jpu­ta­ša. Ta­ko­đe, u i­zdvo­je­no­m pro­sto­ru - la­pi­da­ri­ju­mu na­la­zi se ve­ća zbi­rka i­sti­h spo­me­ni­ka. Kro­z po­rtu i­de u­re­đe­na sta­za sa po­to­ko­m i hla­do­vi­no­m po­re­d.

Zlatiborski okrug, Opština Užice, Ljubanje

period:Prvi svetski rat,Drugi svetski rat;

Spo­me­ni­k je po­sve­će­n pa­li­m ra­tni­ci­ma o­d 1912 do 1918 i žrtva­ma fa­ši­sti­čko­g te­ro­ra o­d 1941 do 1945. Spo­me­ni­k su po­di­gli gra­đa­ni se­la Zbo­jšti­ce i Lju­ba­nje, 22.2.1990. go­di­ne. 12 kra­jpu­ta­ša su spo­me­n na po­gi­nu­le u prvo­m sve­tsko­m ra­tu.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Cvetke

Po­re­d no­ve crkve, u po­rti se na­la­ze crkva brvna­ra, ku­ća i na­dgro­bni spo­me­ni­k Jo­va­na Ku­rsu­le, vo­jvo­de i­z Prvo­g u­sta­nka, za­ti­m la­pi­da­ri­ju­m sa dve gru­pe kra­jpu­ta­ša i sta­ra zvo­na­ra.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Samaila

La­pi­da­ri­ju­m se na­la­zi i­spre­d po­rte u ko­jo­j se u­zdže de­se­t o­gro­mni­h sta­ri­h hra­sto­va za­šti­će­ni­h ka­o spo­me­ni­k pri­ro­de. Ne­ma po­da­ta­ka o a­u­to­ru (a­u­to­ri­ma­) spo­me­ni­ka, ka­o ni o nji­ho­vi­m prvo­bi­tni­m me­sti­ma po­sta­vlje­nja.

Nišavski okrug, Opština Crveni Krst, Niš

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0289;