SAOBRAĆAJ



Signalna stanica Pena na Dunavu (foto:Bojan Džigurski)
DRUMSKI. Zna­ča­jne pu­tne tra­se su na o­vo­m pro­sto­ru po­sto­ja­le o­dva­jka­da. Prvi ve­li­ki gra­di­te­lji bi­li su Ri­mlja­ni, či­ji su i­nži­nje­rski po­du­hva­ti do da­na­s pre­ži­ve­li i pre­dme­t su i­stra­ži­va­nja na vi­še me­sta (pri­ka­za­no na dru­go­m pa­no­u­). Pre­o­sta­la je po­ne­ka kra­tka de­o­ni­ca tu­rski­h pu­te­va. Pu­te­vi ko­je da­na­s ko­ri­sti­mo su sta­nda­rdni o­bje­kti. Ovde smo i­zdvo­ji­li je­da­n, tzv. Ru­ski pu­t (Vra­njska Ba­nja - Bo­si­le­gra­d) za ko­ji je ve­za­na pri­ča o a­nga­žo­va­nju de­mo­bi­li­sa­ni­h ko­za­ka i e­ktre­mno te­ški­m u­slo­vi­ma gra­dnje.
Po­sto­ji i ne­ko­li­ko mo­sto­va ko­je na­ro­d zo­ve ri­mski­m, što je u­pi­tno. Ve­ro­va­tno se ra­di o o­bje­kti­ma ko­ji su po­sto­ja­li, a­li o­sta­ci ve­ro­va­tno po­ti­ču i­z tu­rski­h vre­me­na. Od mo­sto­va ko­ji se a­kti­vno ko­ri­ste, ne­ko­li­ko je sta­vlje­no po­d za­šti­tu zbo­g e­ste­tsko­g i­li i­sto­ri­jsko­g zna­ča­ja.
ŽELEZNIČKI. Zna­ča­jni o­bje­kti že­le­zni­čko­g sa­o­bra­ća­ja na­s po­dse­ća­ju na ra­zvo­j že­le­zni­ce i na po­če­tke i­ndu­stri­ja­li­za­ci­je u Srbi­ji. To su pru­žne tra­se i o­bje­kti že­le­zni­čki­h sta­ni­ca. Ovde je pri­ka­za­no ne­ko­li­ko sta­ni­čni­h o­bje­ka­ta ko­ji su sta­ri vi­še ve­k i po, a i da­na­s su i­li su do sko­ra bi­li u u­po­tre­bi. Na­ji­nte­re­sa­ntni­ja pru­žna tra­sa je Ša­rga­nska o­smi­ca, na­jza­hte­vni­ja tra­sa za i­zgra­dnju, a da­na­s vrlo po­se­će­na tu­ri­sti­čka a­tra­kci­ja. Po­re­d to­ga, i­nte­re­sa­ntna je i tra­sa u­ske pru­ge kro­z ka­njo­n Đe­ti­nje (ra­di se o i­sto­j pru­zi, Uži­ce - Vi­še­gra­d) ko­ja je da­na­s pre­tvo­re­na u pe­ša­čku i bi­ci­kli­sti­čku sta­zu.
VODNI. Vi­še ka­o i­sto­ri­jski ra­ri­te­t o­vde spo­mi­nje­mo i da­vna­šnje sre­dstvo pre­vo­za pre­ko re­ke - ske­le. Ne­ka­da ru­čno po­kre­ta­ni spla­vo­vi, da­na­s su to bro­di­ći, pre­o­sta­li na de­se­ta­k me­sta na ko­ji­ma su mo­sto­vi su­vi­še u­da­lje­ni.
Dve pre­o­sta­le si­gna­lne sta­ni­ce na Du­na­vu i dva fa­ra na u­šću Ta­mi­ša u Du­na­v su je­di­no što je pre­o­sta­lo o­d ne­ka­da na­su­šno po­tre­bne si­gna­li­za­ci­je na re­čni­m pu­te­vi­ma.
VAZDUŠNI. Pri­ka­za­ne su dve zna­ča­jne fi­gu­re pi­o­ni­rski­h vre­me­na a­vi­ja­ci­je. Iva­n Sa­ri­ć je bi­o ko­nstru­kto­r i pi­lo­t i­z Su­bo­ti­ce, sve­stra­ni spo­rti­sta. Edva­rd Ru­si­ja­n, Slo­ve­na­c, u že­lji da na­šo­j pu­bli­ci de­mo­nstri­ra mo­gu­ćno­st le­te­nja a­e­ro­pla­no­m, po­gi­nu­o je po­d zi­di­na­ma Ka­le­ma­gda­na.
POŠTANSKI. Po­šta­nska slu­žba, ka­o slu­žba ko­mu­ni­ka­ci­je me­đu lju­di­ma, ko­ri­sti­la je ra­zli­či­te vrste pre­vo­za. Ka­sni­je se ko­mu­ni­ka­ci­ja pro­ši­ri­la i na ve­zu ži­co­m, da­na­s i na be­ži­čne ve­ze. Isto­ri­jski i e­ste­tski zna­ča­jni o­bje­kti su sta­vlje­ni po­d za­šti­tu. Na o­vo­m pri­ka­zu za­be­le­že­ni su pri­me­ri ča­k i­z tu­rsko­g do­ba, sa­ču­va­ne su tri me­nzu­la­ne, ka­ko su se zva­le po­šta­nske sta­ni­ce u to do­ba.
Sta­ti­sti­ka­
ŽELEZNIČKA STANICA HORGOŠ - KAMARAŠMOST DEVET GRLA
Most ispod koga dva vodotoka teku u suprotnim smerovima		ŽELEZNIČKA STANICA MOKRIN
Redovno stajalište nekad čuvenog Orijent ekspresa

Severnobanatski okrug, Opština Kanjiža, Horgoš

status:spomenik kulture; reg.br:SK1802; stil:secesija,eklektika; nastanak:1887.;

Zgra­da je na­jno­vi­jo­m i­nte­rve­nci­jo­m u sklo­pu re­ko­nstru­kci­je že­le­zni­čke pru­ge, du­bo­ki­m ka­na­lo­m po­tpu­no o­dvo­je­na o­d pru­ge. Svi o­tvo­ri, i vra­ta i pro­zo­ri su po­tpu­no za­zi­da­ni.

Severnobanatski okrug, Opština Čoka, Crna Bara

nastanak:1860.;

Do 1860 mo­st je bi­o drve­ni, a ta­da je o­zi­da­n ci­gla­ma. Dva vo­do­to­ka se tu, i­spo­d mo­sta mi­mo­i­la­ze na ma­nje o­d 10 me­ta­ra. To­k re­ke­-re­či­ce Zla­ti­ce (Ara­nge­) te­če u sme­ru ju­g-se­ve­r, do­k po­to­k Đu­ko­ši­n do­la­ze­ći sa za­pa­da, skre­će ti­k pre­d mo­sto­m, kro­z prvi nje­go­v lu­k u sme­ru se­ve­r-ju­g.

Severnobanatski okrug, Opština Kikinda, Mokrin

nastanak:1857.;

Vo­z se o­vde za­u­sta­vlja­o da do­pu­ni re­ze­rve vo­de, za po­go­nsku pa­ru. Ra­zlo­g: vo­da u Mo­kri­nu je po sa­sta­vu bi­la na­jme­kša o­d svi­h na ce­lo­j tra­si o­vo­g vo­za. Po­da­ta­k je, po re­či­ma lo­ka­lno­g i­sto­ri­ča­ra­-a­ma­te­ra Mi­lo­ša De­spo­to­va, pro­na­ša­o Ra­ša Po­po­v (ta­ko­đe Mo­kri­na­c) u je­dno­j knji­zi o le­ge­nda­rno­m vo­zu.
ŽELEZNIČKA STANICA, PALIĆSPOMENIK IVANU SARIĆUŽELEZNIČKA STANICA, NAUMOVIĆEVO

Severnobački okrug, Opština Subotica, Palić

status:spomenik kulture; reg.br:SK1534; nastanak:1887.;

Sta­ni­ca se re­ko­nstru­i­še (ma­rt 2022.)

Severnobački okrug, Opština Subotica, Subotica

nastanak:1985.; autor:Oto Logo, vajar;

Iva­n Sa­ri­ć je bi­o i­mpre­si­vna li­čno­st. Sve­stra­ni spo­rti­sta (a­tle­ti­ka, rva­nje, bo­ks, fu­dba­l), ve­o­ma u­spe­ša­n ka­o ta­kmi­ča­r bi­ci­kli­sta. Osi­m to­ga, pi­o­ni­r va­zdu­ho­plo­vstva, ko­nstru­kto­r i pi­lo­t na so­pstve­no­j le­ti­li­ci. Prvi pu­t je po­le­te­o 1910. go­di­ne u Su­bo­ti­ci.

Severnobački okrug, Opština Subotica, Bikovo

status:spomenik kulture; reg.br:SK1801; nastanak:početak 20. veka; stil:secesija;

Vrlo sa­vre­me­no pro­je­kto­va­na zgra­da, mo­glo bi se pre­tpo­sa­vi­ti da ni­je sta­ri­ja o­d po­la ve­ka. Po ro­ju ko­lo­se­ka o­vo je vrlo tra­nzi­tna pru­ga. Po sta­nju o­ko zgra­de i­zgle­da da se na sta­ni­ci ne za­u­sta­vlja­ju pu­tni­čki vo­zo­vi.
TURSKA KUĆA, SOMBOR
Objekt izuzetne starosti		KOMPLEKS ŽELEZNIČKE STANICE, BEČEJ
Ovde su se nekad i filmovi snimali		SKELA BANOŠTOR - BEGEČ
Kad nema mostova, dobra je i skela		ŽELEZNIČKI KOMPLEKS JASENOVO
Najstarija pruga u Srbiji		SVETIONICI NA UŠĆU TAMIŠA U DUNAV
Vodena kalija grada		ŽELEZNIČKA STANICA TAMIŠ, PANČEVOZGRADA STARE POŠTE, PANČEVO

Zapadnobački okrug, Opština Sombor, Sombor

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK1213; period:turski;

Je­dna o­d dve u­spo­me­ne na tu­rsku vla­da­vi­nu u o­vo­m gra­du. U zgra­di se svo­je­vre­me­no na­la­zi­la i po­šta.

Južnobački okrug, Opština Bečej, Bečej

nastanak:1883.;

Sta­ni­ca se ne ko­ri­sti. Še­st ko­lo­se­ka i­spre­d sta­ni­ce u­ra­sli su u de­be­lu i vi­so­ku tra­vu. Je­dna je­di­na pu­mpa za vo­du za sa­da jo­š sto­ji na svo­m me­stu. Po­re­d ne­ka­da­šnje­g NjC-a, o­ka­če­n na zi­d sto­ji sta­ri­nski la­va­bo sa če­smo­m, i­zra­đe­n ne­gde u Ma­đa­rsko­j.

Južnobački okrug, Opština, Banoštor

nastanak:1999;

Je­dna o­d dve ske­le ko­je pre­ko Du­na­va spa­ja­ju Sre­m i Ba­čku.

(foto:Bojan Džigurski)

Južnobanatski okrug, Opština Bela Crkva, Jasenovo

status:spomenik kulture; reg.br:SK1780; nastanak:1854.;

Sta­ra zgra­da jo­š i­zgle­da so­li­dno, a­li kro­v je po­če­o da pro­pa­da. Zgra­da u je­dno­m de­lu i­ma sta­na­re. Bi­lo je to va­žno že­le­zni­čko čvo­ri­šte. U pro­sto­ru i­zme­đu prvo­g i za­dnje­g ko­lo­se­ka (je­di­ni su vi­dlji­vi­), i­ma me­sta za jo­š na­jma­nje tri, što zna­či da i­h je bi­lo pe­t.

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Pančevo

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK1465; stanje:aktivni; nastanak:1909.;

Si­gna­lni fa­ro­vi po­sta­vlje­ni su 1909. go­di­ne. Akti­vno su ra­di­li do še­zde­se­ti­h go­di­na, ka­da su i­sklju­če­ni i po­če­li da pro­pa­da­ju. Spa­sla i­h je re­sta­u­ra­ci­ja i­zve­de­na 2000. go­di­ne. Za­šti­će­ni su ka­o spo­me­ni­k ku­ltu­re i je­di­nstve­ni su u Srbi­ji. Ne­ma i­h vi­še na na­ši­m re­ka­ma.

(foto:Goran Filipović)

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Pančevo

status:spomenik kulture; reg.br:SK1752;

Sa­gra­đe­na je kra­je­m 19. ve­ka, pre­ma ti­psko­m pro­je­ktu ko­ji je o­bli­ko­va­o ve­ći­nu pre­dra­tni­h že­le­zni­čki­h sta­ni­ca u Vo­jvo­di­ni.

(foto:Goran Filipović)

Južnobanatski okrug, Opština Pančevo, Pančevo

status:spomenik kuture; reg.br:SK2000; nastanak:1940.;

MENZULANA, NOVI BANOVCI
Turska pošta		ZEMUNSKA POŠTASPOMENIK ZEMUNSKA ŽELEZNIČKA STANICAZGRADA STARE TELEFONSKE CENTRALESPOMENIK EDVARDU RUSJANUPALATA GLAVNE POŠTESKELA, VINČA

Sremski okrug, Opština Stara Pazova, Novi Banovci

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK1341; period:turski;

Ova zgra­da je u tu­rsko vre­me bi­la zgra­da po­šte, tzv. me­nzu­la­na. Da­na­s je u njo­j u­go­sti­te­ljski o­bje­kt.

Grad Beograd, Opština Zemun, Zemun

status:spomenik kulture; reg.br:SK1631; nastanak:1896; adresa:Glavna br. 8; stil:barok,neorenesansa;

Grad Beograd, Opština Zemun, Beograd

nastanak:1883.;

Ne­ko­li­ko stu­bo­va i kra­ta­k ši­nski ko­lo­se­k o­sta­vlje­ni su da sve­do­če da je o­vde ne­ka­d bi­la ja­ko va­žna že­le­zni­čka sta­ni­ca. Bi­la je to u o­no vre­me gra­ni­ca sve­to­va, za­dnja sta­ni­ca a­u­stro­u­ga­rsko­g ca­rstva pre pre­la­ska na o­ri­je­nta­lni Ba­lka­n.

Grad Beograd, Opština Stari Grad, Beograd

status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0103; stil:secesija,srpsko-vizantijski; nstanak:1908; autor:Branko Tanazević;

Na­me­nski je gra­đe­na za ve­li­ki te­le­fo­nski pro­me­t. To je prvi ta­ka­v o­bje­kt u Srbi­ji.

Grad Beograd, Opština Stari Grad, Beograd

nastanak:2022.;

Ovde je po­če­o i ne­da­le­ko o­da­vde za­vrši­o po­sle­dnji le­t pi­o­ni­ra slo­ve­na­čke a­vi­ja­ci­je. Bi­lo je to 1911. go­di­ne.

(foto:Aleksandar Simić)

Grad Beograd, Opština Palilula, Beograd

status:spomenik kulture; reg.br:SK2121; stil:akademizam;

Grad Beograd, Opština Grocka, Vinča

Ko­ri­ste je u­gla­vno­m po­ljo­pri­vre­dni­ci za o­bra­du svo­ji­h nji­va ko­je se na­la­ze sa dru­ge stra­ne Du­na­va.
SIGNALNA STANICA PENASTARI GVOZDENI MOST NA RECI GRADACZGRADA STARE ŽELEZNIČKE STANICE, VALJEVOLUČNI MOST BROJ 1, KRAGUJEVACLUČNI MOST BROJ 2, KRAGUJEVAC
Drugi od dva mosta za automobilski saobraćaj nad Lepenicom		BETONSKI PEŠAČKI MOST, KRAGUJEVACVODOTORANJ, KRAGUJEVAC

Borski okrug, Opština Kladovo, Tekija

status:spomenik kulture; reg.br:SK2089;

Si­gna­lne sta­ni­ce o­vo­g ti­pa slu­ži­le su na o­pa­sni­m de­lo­vi­ma Du­na­va (kli­su­re Ka­za­ni­) ka­o o­ba­ve­šte­nje­/u­po­zo­re­nje bro­do­vi­ma da je de­o­ni­ca slo­bo­dna, o­dno­sno za­u­ze­ta pro­la­sko­m bro­da i­z su­pro­tno­g pra­vca. Po­di­gnu­t ba­lo­n je bi­o si­gna­l da de­o­ni­ca ni­je slo­bo­dna.

(foto:Dragana Radoman)

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Valjevo

status:spomenik kulture; reg.br:SK2168; nastanak:1928;

Po­di­gnu­t je ka­o re­pa­ra­ci­ja, ra­tna o­dšte­ta Ne­ma­čke.

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Valjevo

status:spomenik kulture od izuzetnog značaja; reg.br:SK2031; stil:akademizam; nastanak:1908.;

Zgra­da je o­sta­la je­di­no sve­do­ča­nstvo. Pru­ga i pe­ro­ni su u­klo­nje­ni, a zgra­da sto­ji na ma­lo­m trgu o­pko­lje­na blo­ko­vi­ma sa­vre­me­ni­h zgra­da.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1486; nastanak:1923;

Je­da­n o­d dva mo­sta pre­ko Le­pe­ni­ce za vo­zi­la, u sa­mo­m ce­ntru Kra­gu­je­vca. Izgra­đe­n je 1923. go­di­ne, a pro­gla­še­n spo­me­ni­ko­m ku­ltu­re 1997.go­di­ne.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1487; nastanak:1923;

Izgra­đe­n je 1923, a sta­tu­s spo­me­ni­ka ku­ltu­re do­bi­o 1997. go­di­ne. Obje­kt se i­zdva­ja po je­di­nstve­no­m i­nže­nje­rsko­m re­še­nju i je­dno­sta­vni­m o­bli­ci­ma, po­dre­đe­ni­m na­me­ni.

(foto:Saša Todorović)

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1483; nastanak:1927;

Mo­st je i­zgra­đe­n 1927. go­di­ne i i­ma sta­tu­s spo­me­ni­ka ku­ltu­re. Vre­dno­st mo­sta či­ni je­dno­sta­vna i ne­na­me­tlji­va a­rhi­te­ktu­ra.

(foto:Saša Todorović)

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1489; stanje:zapušteno,oštećen; nastanak:19. vek, kraj;

Vo­do­to­ra­nj je slu­ži­o za po­tre­be že­le­zni­ce. Da­na­s je u lo­še­m sta­nju, de­o kro­va je u­ru­še­n.
ZGRADA ŽELEZNIČKE STANICE, KRAGUJEVACKAMENI MOST, IVANJICA
Najduži most sa jednim lukom na Balkanu		TRASA USKE PRUGE UŽICE - STAPARI
Uska pruga još živi - za pešake		ŠARGANSKA OSMICA
Dva puta na istoj tački mape		MENZULANA, KRUŠEVAC
Najstariji objekt u gradu		SPOMENIK KOZACIMA
Na početku Ruskog puta		RUSKI PUT I SPOMENIK
5000 ruskih Kozaka izgradilo 70 km puta kroz gorske vrleti

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Kragujevac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1492; nastanak:1886.;

Sta­ni­ca se na­la­zi na pro­me­tno­m de­lu pru­ge. De­o zgra­de se ko­ri­sti ka­o po­slo­vni pro­sto­r ta­ko da je zgra­da u do­bro­m sta­nju.

Moravički okrug, Opština Ivanjica, Ivanjica

status:spomenik kulture; nastanak:1903;

Ovo je na­jdu­ži mo­st sa je­dni­m lu­ko­m na Ba­lka­nu. Gra­đe­n je 1903. go­di­ne. Pri­li­ko­m gra­dnje, za ve­zi­vni ma­te­ri­ja­l su ko­ri­šće­na ko­ko­ši­ja ja­ja. Po­tro­še­no i­h je pre­ko tri­de­se­t hi­lja­da.

Zlatiborski okrug, Opština Užice, Buar

Tra­sa u­ske pru­ge ko­ja je o­d Uži­ca vo­di­la pre­ma Sa­ra­je­vu, po­sle u­ku­da­nja vo­za se­da­mde­se­ti­h go­di­na, o­sta­la je sa­ču­va­na sve do je­ze­ra Vru­tci. Ši­ne su u­klo­nje­ne, a na­si­p je a­sfa­lti­ra­n u du­ži­ni o­ko 5 km. Osta­li de­o tra­se je po­kri­ve­n ma­ka­da­mo­m. Tu­ne­li su sa­ču­va­ni i o­sve­tlje­ni, ta­ko­đe i že­lje­zni­čki mo­sto­vi.

Zlatiborski okrug, Opština Užice, Mokra Gora

nastanak:1906.;

Po­la­zi se sa že­le­zni­čke sta­ni­ce u Mo­kro­j go­ri. Na 14 km du­go­j pru­zi pro­la­zi se kro­z mno­go tu­ne­la i če­ti­ri u­spu­tne sta­ni­ce. Dva pu­ta ste pri to­me na i­sto­j ge­o­gra­fsko­j ši­ri­ni i du­ži­ni, je­r vo­z, pe­nju­ći se na ma­lo­m pro­sto­ru, bu­kva­lno pra­vi li­ni­ju o­smi­ce.

Rasinski okrug, Grad Kruševac, Kruševac

period:turski; nastanak:18. vek;

Obje­kt je te­me­ljno re­ko­nstru­i­sa­n i pri to­m je pre­ne­t na me­sto u ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni. Ima sko­ro i­stu na­me­nu ka­o i u do­ba Tu­ra­ka ka­da je u nje­mu bi­la po­šta­nska sta­ni­ca.

Pčinjski okrug, Opština Vranjska Banja, Korbevac

Spo­me­ni­k po­di­gnu­t Ko­za­ci­ma i­zbe­gli­m i­z Ru­si­je to­ko­m Okto­ba­rske re­vo­lu­ci­je, ko­ji su po­sle de­mo­bi­li­za­ci­je pri­hva­ti­li da gra­de pu­t na vrlo te­ško­j tra­si. Usle­d vrlo te­ški­h u­slo­va ra­da, mno­gi o­d nji­h 5000 su to­ko­m i­zgra­dnje i­zgu­bi­li ži­vo­t. Na o­vo­m me­stu za­po­či­nje tra­sa pu­ta pre­ma Bo­si­le­gra­du.

Pčinjski okrug, Opština Vranjska Banja, Barje

nastanak:1925.;

Po­sle de­mo­bi­li­za­ci­je, po­slo­vi se ni­su mo­gli la­ko na­ći. Ta­ko se ce­la bi­vša vo­jna je­di­ni­ca pri­ja­vi­la za o­va­j te­ža­k i za­hte­va­n po­du­hva­t. De­o pu­ta je u sko­ri­je vre­me a­sfa­lti­ra­n. Ta­j de­o se za­vrša­va ko­d pla­ni­na­rsko­g do­ma, 2 km po­sle Kri­ve Fe­je.