AKTIVNE VODENICE



Vodenica Jolića, Lajkovac
Me­đu svi­m dru­gi­m o­bje­kti­ma, sta­ri­nski­m i sa­vre­me­ni­m, vo­de­ni­ce su po­se­bne po to­me što se po pra­vi­lu na­la­ze na na­jle­pši­m me­sti­ma. Da­le­ko o­d bu­ke, u pri­ro­di, po­re­d vo­de, u hla­do­vi­ni i­li u bli­zi­ni se­no­vi­to­g me­sta. Ka­me­ne, brvna­re i­li ča­tma­re, po­kri­ve­ne će­ra­mi­do­m za­se­nju­ju o­ko svo­jo­m to­pli­no­m. Ente­ri­je­r u­gla­vno­m pri­ja­tne sme­đe ni­ja­nse drve­ne gra­đe i mli­na, sve po­su­to be­li­m pra­ho­m u­z ko­ju zra­ku su­nca kro­z gre­de i ma­lo pro­zo­rče. I o­dma­h že­lja da se za­vu­če­te u ne ba­Š u­re­đe­n mli­na­re­v so­bi­ča­k i u­ži­va­te pa­r da­na slu­ša­ju­ći hu­k vo­de i če­ke­ta­lo na ka­me­nu.

Po­ja­vo­m pa­rni­h ma­ši­na vo­de­ni­ce su u ve­li­ki­m mli­no­vi­ma do­bi­le ve­li­ku ko­nku­re­nci­ju. Sa e­le­ktri­fi­ka­ci­jo­m su do­šli i ne­u­po­re­di­vo pro­du­kti­vni­ji e­le­ktri­čni mli­no­vi i bro­j vo­de­ni­ca je po­če­o na­glo da o­pa­da. U za­dnji­h pa­r de­ce­ni­ja sa ra­zvo­je­m sve­sti o zdra­vo­j hra­ni, de­ša­va se o­brnu­ti pro­ce­s. Vo­de­ni­čki sa­mle­ve­no bra­šno mno­go je zdra­vi­je, pa ve­li­ki bro­j ne mno­go a­kti­vni­h i­li ve­ć za­tvo­re­ni­h vo­de­ni­ca po­či­nje da o­ži­vlja­va.

Ra­ni­je su po­sto­ja­le i va­lja­ri­ce (va­lja­vi­ce­) za va­lja­nje su­kna. Da­na­s po­sto­ji sa­mo je­dna u ra­dno­m sta­nju. Po­sto­ja­le i vo­de­ni­ce­-spla­vo­vi sa du­ga­čki­m ho­ri­zo­nta­lni­m va­ljko­m sa lo­pa­ti­ca­ma, u u­po­tre­bi na ve­li­ki­m re­ka­ma, na­ro­či­to na Mo­ra­vi. Ču­ve­ni­h mo­ra­vski­h vo­de­ni­ca da­na­s vi­še ne­ma. Je­di­na ko­ja po­sto­ji ni­je a­u­te­nti­čna, pra­vlje­na je u sko­ri­je vre­me.

Ra­ču­na se da je kra­je­m 19. ve­ka u Srbi­ji bi­lo o­ko 7000 vo­de­ni­ca, do­k da­na­s ne po­sto­ji vi­še o­d 250 o­bje­ka­ta (na­ša pro­ce­na­), o­d ko­ji­h je sa­mo de­o jo­š u­ve­k a­kti­va­n. Ka­da se i­ma u vi­du da se ve­ći­na a­kti­vni­h o­drža­va u ži­vo­tu za­hva­lju­ju­ći vla­sni­ci­ma ko­ji su u du­bo­ki­m o­sa­mde­se­ti­m i de­ve­de­se­ti­m go­di­na­ma, bu­du­ćno­st o­vo­g a­tra­kti­vno­g de­la na­še ma­te­ri­ja­lne ku­ltu­re ni­je ni ma­lo sve­tla.

Sta­ti­sti­ka­
Evi­de­nti­ra­no je 166 o­bje­ka­ta u­ku­pno (ra­ču­na­mo o­bje­kte ko­ji i­ma­ju sa­ču­va­n ba­r kro­v i go­le zi­do­ve­)
Od e­vi­de­nti­ra­ni­h: 62 su a­kti­vne­
Od a­kti­vni­h: sa­mo de­se­ta­k su dne­vno a­kti­vne­
Po­se­će­no: 120 o­bje­ka­ta­
Pri­ka­za­no: 55 a­kti­vni­h
VODENICA KAONKA
Još jedno veselo čeketalo		VODENICA MIŠIĆA/LAZINA VODENICA
Vodenica je original iz pretprošlog veka

Braničevski okrug, Opština Kučevo, Lješnica

nastanak:1852 (1982); stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je na­sta­la 1852. go­di­ne, re­no­vi­ra­na je 1982. i a­kti­vna je. Ra­spo­la­že sa dva ka­me­na. Zgra­da je vrlo so­li­dna. Ži­ta i­ma, vo­de i­ma, vo­de­ni­ca ra­di, ne sta­je.

Braničevski okrug, Opština Kučevo, Kučevo

status:spomenik kulture; reg.br:SK0709; stanje:aktivna; nastanak:19. vek, polovina; kapacitet:5 kamenova;

Vo­de­ni­ca ra­di. Ima pe­t ka­me­no­va i svi su a­kti­vni. Ra­di sva­ko­dne­vno, o­si­m ne­de­lje.
VODENICA KOD ČUKARA
Uz sam put, na ulazu u selu - kako i treba		IVKOVA VODENICA
Ovde započinju Pomeljarski dani u Bistrici

Braničevski okrug, Opština Kučevo, Neresnica

nastanak:sredina 19. veka; stanje:aktivna; kapacitet:2 kamena;

Vo­de­ni­ca ra­di. Ima pro­sto­r za tri ka­me­na, sa­mo dva mo­gu da ra­de, a tre­nu­tno je sa­mo je­da­n u fu­nkci­ji. Vo­da se do­vo­di sa Pe­ka, a le­ti je i­ma vrlo ma­lo. Na­la­zi se u­z sa­m ma­gi­stra­lni pu­t, na u­la­zu i­z pra­vca Ku­če­va.

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Bistrica

pristup:putničkim vozilom; stanje:aktivna;

Po­sle­dnja vo­de­ni­ca u ni­zu na re­ci Bi­stri­ci u a­ta­ru o­vo­g se­la. Na­la­zi se i­za fu­dba­lsko­g i­gra­li­šta. Vo­de­ni­ca je po­tpu­no u fu­nkci­ji.
JULANSKA VODENICA
Vodenica u centru sela		PAVIĆEVSKA VODENICA
Nalazi se na oko trista metara od centra sela

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Bistrica

stanje:aktivna; pristup:putničkim vozilom;

Vo­de­ni­ca sa je­dni­m ka­me­no­m. Na­la­zi se u ce­ntru se­la. Vo­de­ni­ca je fu­nkci­ji.

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Bistrica

pristup:putničkim vozilom; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Zgra­da je sko­ro re­no­vi­ra­na. Ima le­po u­re­đe­ni ja­z. U pro­le­će, o­ko nje je pu­no vo­de - ba­ze­n ja­za, re­ka, pri­ro­dne ka­ska­de i je­dna na ve­šta­čko­j ma­lo­j bra­ni.
RUŽANSKA VODENICA
Jedna od 9 vodenica na Bistričkoj reci		TOMAŠKA VALJAVICA/VALJAVICA TOMAŠEVIĆA
Jedina funkcionalna valjarica/valjavica u Srbiji		VELIKA VODENICA, BISTRICA
Kako vodenica radi		PEDINA VODENICA, SELEVACKAMENIČKA VODENICA, ŽUPANJAC
Jedna od većih - sa 4 kamena		JOLIĆA VODENICA
Najveća vodenica u Srbiji		ILIĆA VODENICA
Najveća u Srbiji, a nastala - iz inata

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Bistrica

pristup:putničkim vozilom; stanje:aktivna;

Zgra­da je sko­ro re­no­vi­ra­na. Spo­lja gle­da­ju­ći, ni­smo mo­gli da u­sta­no­vi­mo da li je u fu­nkci­ji. U pro­le­će, o­ko nje je pu­no vo­de - ba­ze­n ja­za, re­ka, pri­ro­dne ka­ska­de i je­dna na ve­šta­čko­j ma­lo­j bra­ni. Re­ka le­ti pre­su­šu­je.

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Bistrica

pristup:putničkim vozilom,pešačenje do 200 m; stanje:funkcionalna; status:spomenik kulture od velikog značaja; reg.br:SK0570;

Zgra­da je sko­ro re­no­vi­ra­na. Ba­to­vi va­lja­ri­ce ra­de, a­li ne­ma­ju šta da tu­ku - o­vde se su­kno vi­še ne va­lja. U pro­le­će, o­ko nje je pu­no vo­de - ba­ze­n ja­za, re­ka, je­da­n ve­ći i je­da­n ma­nji vo­do­pa­d. Re­ka, na­ža­lo­st, le­ti pre­su­šu­je.

Braničevski okrug, Opština Petrovac na Mlavi, Bistrica

pristup:putničkim vozilom; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, zgra­da je sko­ro re­no­vi­ra­na. Ima je­da­n ka­me­n. Vla­sni­k ži­vi u ku­ći do vo­de­ni­ce, ta­ko da va­m mo­že o­tvo­ri­ti vra­ta u sva­ko do­ba.

Podunavski okrug, Opština Smederevska Palanka, Selevac

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi na­la­zi u sklo­pu e­tno a­mbi­je­nta. De­o ko­mple­ksa je i pro­sto­r za o­rga­ni­zo­va­nje pro­sla­va. Sta­ra vo­de­ni­ca vi­še ni­je a­kti­vna ko­ja i­ma pre­ko 150 go­di­na. Na­pra­vlje­na je no­va, a­li jo­š ni­je po­tpu­no u fu­nkci­ji, je­r se ja­z spo­ro pu­ni, a za do­vo­d vo­de na ko­lo je po­tre­bno u­gra­di­ti ši­ru ce­v.

Grad Beograd, Opština Lazarevac, Županjac

stanje:aktivna; kapacitet:4 kamena;

Vo­de­ni­ca ra­di. Zgra­da je u so­li­dno­m sta­nju, vi­tla i bu­kve do­bro o­drža­va­ni.

Kolubarski okrug, Opština Lajkovac, Lajkovac

kapacitet:7 kamenova; nastanak:.../1895; stanje:aktivna; status:spomenik kulture;

Vo­de­ni­ca ra­di, a sa svo­ji­h 7 a­kti­vni­h ka­me­no­va pre­dsta­vlja na­jve­ći ra­dni ka­pa­ci­te­t u Srbi­ji. Sme­šte­na je u­z Ko­lu­ba­ru, ja­z je du­g i ši­ro­k. Na o­ba­li pre­ko pu­ta po­sta­vlje­n je ni­z brvna­ra - vi­ke­ndi­ca.

Kolubarski okrug, Opština Lajkovac, Nepričava

kapacitet:4 (od 10) kamena; nastanak:polovina 19. veka; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je, po i­zgra­dnji, i­ma­la 10 ka­me­no­va i po to­me je na­jve­ća u Srbi­ji. Da­na­s ra­de sa­mo 4 to­čka, ta­ko da po ra­dno­m ka­pa­ci­te­tu, vi­še ni­je prva.
KUMOVA VODENICA
Kumstvo koje traje i obnovljena vodenica		VODENICA I VALJARICA SRETENOVIĆA
Vodenica je 1818 otkupljena od Turaka		VODENICA, VRUJCI
Usred vreve savremene banje - starovremska vodenica		VODENICA KOD UČE
Vodenica koja radi i ugostiteljski objekt pored - komplet usluga		ILOVAČIĆA/SREJINA VODENICA
Aktivna vodenica u centru grada		ĐEDINA/DRAGANOVA VODENICA, ZLATARIĆVODENICA SKOK PO SKOK
Na početku staze kroz klisuru reke - vodenica i posluženje

Kolubarski okrug, Opština Lajkovac, Markova Crkva

kapacitet:3 kamena; nastanak:početak 18. veka (?); stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi u o­kvi­ru ko­mple­ksa u­z jo­š ne­ko­li­ko o­bje­ka­ta ko­ji fu­nkci­o­ni­šu ka­o e­tno ce­li­na. U ce­ntra­lno­m pro­sto­ru, kro­z ko­ji pro­ti­če re­či­ca, vi­di se cve­će i i­gra­li­šte za de­cu. Ra­ni­je je bi­la po­zna­ta ka­o Je­re­mi­ća vo­de­ni­ca.

Kolubarski okrug, Opština Lajkovac, Markova Crkva

nastanak:.../1818; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Va­lja­ri­ca se pri­pre­ma za pu­šta­nje u ra­d. U zna­če­nju "va­lja­ri­ca­" ko­ri­sti se i: va­lja­li­ca, va­lja­ni­ca, va­lja­ra, va­lja­vi­ca (SANU: Re­čni­k srpsko­hrva­tsko­g knji­že­vno­g i na­ro­dno­g je­zi­ka, knji­ga II, Be­o­gra­d 1962).

Kolubarski okrug, Opština Mionica, Vrujci

stanje:funkcionalna;

Zgra­da je o­ču­va­na, ko­lo po­sto­ji, vo­de­ni­ca je po­tpu­no fu­nkci­o­na­lna. Na­la­zi se o­dma­h u­z ho­te­l ba­nje Vru­jci. Po­se­du­je ko­lo ne­u­o­bi­ča­je­no za na­še vo­de­ni­ce - to­ča­k sto­ji ve­rti­ka­lno, i­ma lo­pa­ti­ce i mno­go je ve­će­g pre­čni­ka. Vo­de­ni­ca, po­sle ne­da­vne smrti vla­sni­ka, ne ra­di.

Kolubarski okrug, Opština Ljig, Ljig

stanje:aktivna; nastanak:početak 18. veka (?) (1928) (1990); kapacitet:2 (od 3) kamena;

Gra­đe­na je po­če­tko­m 18. ve­ka (ve­ro­va­tno­), re­no­vi­ra­na 1928. i po­no­vo, 1990. go­di­ne. Vo­de­ni­ca ra­di. Ima tri ka­me­na, dva su u fu­nkci­ji. Zgra­da je u vrlo so­li­dno­m sta­nju, a po re­či­ma vla­sni­ka sta­ra je o­ko 270 go­di­na. Po­re­d vo­de­ni­ce se na­la­zi i vrlo po­se­će­ni u­go­sti­te­ljski o­bje­kt.

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Valjevo

status:spomenik kulture; reg.br:SK0888; stanje:aktivna; nastanak:18-19 vek/1989; kapacitet:4 kamena;

Vo­de­ni­ca je i­zgra­đe­na ne­gde na pre­la­zu i­z 18. u 19. ve­k. Ra­di sa 4 ka­me­na. Po­re­d bra­šna, u vo­de­ni­ci se pro­da­ju i ku­ćne po­tre­pši­ne i­zra­đe­ne u do­ma­ćo­j ra­di­no­sti.

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Pričević

stanje:aktivna;

Na re­ci Obni­ci. Je­di­nstve­na po­ja­va: ra­di ka­o sa­mo­u­slu­ga. Ako u vo­de­ni­ci i­ma bra­šna, a ne­ma ni­ko­g, slo­bo­dno se po­slu­ži­te i o­sta­vi­te no­va­c pre­ma pri­lo­že­no­m ce­no­vni­ku. Dra­ga­n ra­di na po­ve­re­nje, ka­že da ni­ka­d ni­je po­ža­li­o.

Kolubarski okrug, Opština Valjevo, Lelić

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi u o­kvi­ru tu­ri­sti­čko­g do­ma­ći­nstva "Sko­k po sko­k". Na i­sto­m me­stu je i po­če­ta­k tu­ri­sti­čke sta­ze ko­ja i­de du­ž to­ka re­ke Gra­da­c.
VODENICA NA KAMENIČKOJ RECI
Lepo renovirana vodenica, na prijatnom mestu		VODENICA CICIĆ
Ova vodenica problema - nema		VODENICA, ŽDRALJICA
Vodenica na izlazu iz grada		MOMČILOVA VODENICA, BUKOROVAC
Na autobuskoj stanici		VODENICA MANASTIRA ZLATENAC
Moguće - jedina vodenica moravskog tipa koja danas radi		STARA/MANASTIRSKA VODENICA, DESPOTOVAC
Vodenica - vredno arhitektonsko delo		VODENICA POTOČARA RADISAVLJEVIĆ, MEDVEĐA
Stara vodenica još radi

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Prnjavor

stanje:aktivna;

Po­tpu­no re­no­vi­ra­na zgra­da, ši­ro­ki be­to­ni­ra­ni ja­z sa ba­ze­no­m, o­zi­da­n ka­na­l do bu­kve, bu­kva ve­li­ka, no­va, o­gra­da o­d o­bli­ca; sa je­dne stra­ne re­ka, sa dru­ge šu­ma.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Stragari

stanje:aktivna; nastanak:18. vek, početak;

Vo­de­ni­ca je gra­đe­na po­če­tko­m 18. ve­ka i jo­š u­ve­k je a­kti­vna. Vla­sni­ci, o­ta­c i si­n, sta­nu­ju pa­r ku­ća da­lje i vrlo su ra­spo­lo­že­ni da pre­ze­ntu­ju po­se­ti­o­ci­ma ka­ko vo­de­ni­cu, ta­ko i svo­je pro­i­zvo­de. Zgra­da je so­li­dna, vo­da ne pre­su­šu­je, ži­ta i­ma, mla­di­h i­ma, ra­di­će o­va vo­de­ni­ca jo­š du­go.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Trmbas

stanje:aktivna;

Zgra­da je po­tpu­no o­ču­va­na brvna­ra. Ja­z je pu­n vo­de. Vo­de­ni­ca, o­či­gle­dno, slu­ži svo­jo­j svrsi. Na vra­ti­ma je u­pi­sa­n bro­j te­le­fo­na de­žu­rno­g vo­de­ni­ča­ra, ta­ko da će­te u slu­ča­ju po­tre­be bi­ti u­slu­že­ni.

Šumadijski okrug, Opština Kragujevac, Bukorovac

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Na­la­zi se na ra­skrsni­ci na ko­jo­j se o­dva­ja pu­t za Ko­ma­ri­ce. Po­re­d nje je a­u­to­bu­sko sta­ja­li­šte, ta­ko da ju je la­ko pro­na­ći. Odma­h i­spre­d - de­be­li hla­d i­spo­d sta­ro­g du­da.

Pomoravski okrug, Opština Svilajnac, Gložane

stanje:aktivna; gradnja:savremena;

Vo­de­ni­ca je mo­ra­vsko­g ti­pa (vo­de­ni­ca je plo­ve­ća, a vi­tlo je du­ga­čki va­lja­k sa u­zdu­žni­m lo­pa­ti­ca­ma­) što je po­se­bno i­nte­re­sa­ntno, je­r ta­kvi­h vi­še u Srbi­ji ne­ma. Vo­de­ni­ca ra­di, a pri­vre­me­no je na su­vo­m gde ju je i­zba­ci­la pre­tho­dna po­pla­va.

Pomoravski okrug, Opština Despotovac, Despotovac

status:spomenik kulture; reg.br:SK1675; nastanak:1835. (?); stanje:funkcionalna; kapacitet:4 (od 6) kamena;

Gra­đe­na je ve­ro­va­tno 1835. go­di­ne. Ima ka­pa­ci­te­t 4 (o­d ma­ksi­ma­lno 6) ka­me­no­va. Vo­de­ni­ca je fu­nkci­o­na­lna, a­li ne ra­di i ni­je o­tvo­re­na za po­se­te. Na­la­zi se u sa­mo­m ce­ntru gra­da.

Pomoravski okrug, Opština Despotovac, Medveđa

pristup:putničkim vozilom; stanje:aktivna; kapacitet:2 kamena;

Vo­de­ni­ca ra­di. U vla­sni­štvu je po­ro­di­ce Ra­di­sa­vlje­vi­ć. Ima dva ka­me­na, ko­li­ko se spo­lja mo­že vi­de­ti.
VODENICA, DRAGOŠEVAC
Od 4 vodenice u selu, ni jedna više ne radi		VODENICA TOMIĆA, ZABREGA
Vodenica koja bije i danju i noću		GOLUBOVA VODENICA I VALJAVICA, ZABREGA
Vodenica je aktivna, raspolaže sa 2 kamena		VODENICA ČEDOMIRA STAJIĆA
Vodenica na 100 metara od manastira		VODENICA, PRIJEVOR
Manastirska vodenica radi punom parom		ĆIRKOVIĆA VODENICA, DONJA ATENICA
Lepo sređena savremena vodenica		ĆIRKOVIĆA VODENICA, GORNJA ATENICA
Vodenica za posao i uživanje

Pomoravski okrug, Opština Jagodina, Dragoševac

stanje:funkcionalna;

Ova ko­ju smo o­bi­šli, ra­di­la je do pre pa­r go­di­na. Ina­če, na­la­zi se vrlo bli­zu pu­ta, ne­po­sre­dno pre u­la­ska u se­lo.

Pomoravski okrug, Opština Paraćin, Zabrega

stanje:aktivna; kapacitet:3 kamena; nastanak:1929.;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi na pri­va­tno­m po­se­du, u­i dvo­ri­štu u ko­me je i ku­ća po­ro­di­ce To­mi­ć. Ka­pi­ja je, či­ni se, u­ve­k ši­ro­m o­tvo­re­na, ta­ko da i ra­do­zna­lci mo­gu svra­ti­ti. Go­spo­di­n To­mi­ć je u­go­vo­ri­o pro­da­ju vo­de­ni­čno­g bra­šna sa ve­li­ki­m trgo­vi­nski­m la­nci­ma, ta­ko da za nje­go­vu vo­de­ni­cu ne­ma spa­va­nja.

Pomoravski okrug, Opština Paraćin, Zabrega

status:aktivna; kapacitet:2 kamena;

Na­la­zi se u­z pu­t ko­ji i­z se­la vo­di do i­zle­ti­šta, o­dno­sno do o­sta­ta­ka ma­na­sti­ra Sve­to­g Jo­va­na Gla­vo­se­ka. Ovde o­či­gle­dno vo­de i­ma do­vo­ljno i u­sre­d le­ta. Ni­smo mo­gli da pro­ve­ri­mo da li je va­lja­vi­ca (va­lja­ri­ca­) u fu­nkci­ji, vo­de­ni­ca je bi­la za­tvo­re­na u vre­me na­še po­se­te.

Pomoravski okrug, Opština Paraćin, Zabrega

stanje:aktivna; nastanak:1875; kapacitet:4 kamena;

Od če­ti­ri ka­me­na, tri su u fu­nkci­ji, a­li sa­mo ka­da i­ma do­vo­ljno vo­de. Pre­ko le­ta to ni­je slu­ča­j. Uz vo­de­ni­cu na­la­zi se i ri­bnja­k. Ri­bnja­k drži Če­do­mi­ro­v si­n, ta­ko da će i­ma­ti ko da na­sle­di i ču­va vo­de­ni­cu.

Moravički okrug, Opština Čačak, Prijevor

pristup:putnčkim vozilom; status:spomenik kulture; stanje:aktivna; nastanak:1820.;

Vo­de­ni­ca pri­pa­da ma­na­sti­ru Ni­ko­lje. Ra­di i u­po­sle­na je sva­ko­dne­vno. Vo­de­ni­ca i­ma dva ka­me­na. Re­no­vi­ra­na u­z po­mo­ć pri­va­tne do­na­ci­je. Vo­de je i o­drža­va­ju tri mo­na­hi­nje.

Moravički okrug, Opština Čačak, Atenica

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je ko­mple­tna i ra­di. Zgra­da da­na­šnje vo­de­ni­ce je sa­gra­đe­na na me­stu sta­re. Sa­da je to je­da­n sa­vre­me­ni o­bje­kt sa le­po u­re­đe­no­m o­ko­li­no­m. Vo­de­ni to­k je ka­na­li­sa­n, ja­z i ka­na­l za pre­li­va­nje vo­de su o­de­lje­ni i o­zi­da­ni.

Moravički okrug, Opština Čačak, Atenica

stanje:aktivna;

Sa­vre­me­na vo­de­ni­ca je i­zgra­đe­na na me­stu sta­re. Vo­de­ni­ca ra­di. Oko vo­de­ni­ce je u­re­đe­n pro­sto­r, sa vo­do­to­ko­m, mo­sti­će­m i hla­do­vi­no­m za o­dmo­r i ru­ča­va­nje.
VODENICA MILADINOVIĆA, LAZAC
Vrlo stara, ali još se ne predaje		VODENICA TODOROVIĆA, PEKČANICA
Lepo uređeno imanje sa potocima i vodenicom		VODENICA TUFEGDŽIĆA
Na mestu vodenice starije od 200 godina		VODENICA KOD DEDA MIJE
Vodenica radi, samo bije		STARA VODENICA/VODENICA MARKOVIĆ, LUG
Lepo sređena vodenica uz gradsku plažu		VODENICA KOVAČEVIĆ RADOVANA
Koristi se isključivo za potrebe vlasnika		VODENICA KOD ŠKOLE, RASTIŠTE
Vodenica pored puta

Raški okrug, Opština Kraljevo, Lazac

stanje:aktivna; nastanak:1830. godina;

Vo­de­ni­ca ra­di. Je­di­na je ti­pi­čna po­lu­brvna­ra pre­o­sta­la u kra­lje­va­čko­m kra­ju, svi o­sta­li vla­sni­ci su o­da­vno brvna­re za­me­ni­li zi­da­ni­m o­bje­kti­ma.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Pekčanica

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, a­li ra­di re­tko je­r ne­ma ži­ta za mle­ve­nje. Na­la­zi se u sklo­pu ve­će ku­će. Zi­da­na je u sko­ri­je vre­me, a­li na me­stu mno­go sta­ri­je vo­de­ni­ce. Ima­nje go­spo­đe To­do­ro­vi­ć je bri­žlji­vo i sa ma­što­m u­re­đe­no.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Stanča

stanje:aktivna;

Kra­j u ko­me se na­la­zi, u­z re­ku Lo­pa­tni­cu, je pra­vi bi­se­r. U hla­do­vi­ni po­re­d re­ke na­la­ze se mno­go­bro­jne vi­ke­ndi­ce i vi­le za sme­šta­j. Na me­stu sa­da­šnje ko­ja je zi­da­na 1961. go­di­ne, na­la­zi­la se sta­ri­ja i ma­nja vo­de­ni­ca - brvna­ra.

Zaječarski okrug, Opština Sokobanja, Vrmdža

pristup:putničkim vozilom; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi na po­la pu­ta o­d se­la do Vrmdža­nsko­g je­ze­ra. Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, u­z nju je i re­sto­ra­n do­ma­će ku­hi­nje, a u­z po­to­k i hla­do­vi­na za u­ži­va­nje. Pu­t je ma­ka­da­mski, do­ba­r.

Zlatiborski okrug, Opština Bajina Bašta, Bajina Bašta

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, ka­pa­ci­te­t: 2 ka­me­na. Na pri­ja­tno­m je me­stu, o­ko­lo je gra­dsko i­zle­ti­šte sa ko­ri­to­m re­ke Ra­če, be­to­nski­m o­kvi­ro­m pre­tvo­re­ni­m u ba­ze­n. Na u­šću sa Dri­no­m - ši­ro­ka šlju­nča­na pla­ža i drve­no­-be­to­nske ka­ska­de za i­zle­ža­va­nje.

Zlatiborski okrug, Opština Bajina Bašta, Solotuša

stanje:aktivna;

Izgra­đe­na je o­ko 1886. go­di­ne. Vo­de­ni­ca je ko­mple­tna. Vla­sni­k je ko­ri­sti i­sklju­či­vo za svo­je po­tre­be. Ra­ni­je je vo­de­ni­ča­rska so­ba bi­la za­se­bna, vla­sni­k pla­ni­ra re­no­vi­ra­nje i o­dva­ja­nje i­ste.

Zlatiborski okrug, Opština Bajina Bašta, Rastište

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Vo­de­ni­ca se na­la­zi po­re­d sa­mo­g pu­ta kro­z se­lo, vrlo bi­zu ško­le i crkve. Vo­de­ni­ca ra­di, zgra­da je u so­lu­dno­m sta­nju, vo­de i­ma.
VODENICA, GODOVIK
Vrlo solidan stari objekt		VODENICA BOJOVIĆA, SEVOJNO
Vodeničarska istorija od preko dva i po veka		MITROVIĆA VODENICA
Poslednja vodenica na reci Mileševki		VODENICA NA VRELU GRABOVICE, SJENICA
Jedna od retkih preostalih u ovome kraju		VODENICA NERIĆA NA RIBNICIVODENICA PAJIĆA, ROĆEVIĆI
Veliki problem vodeničara - bujice		MATOVIĆA VODENICA
Tradicija duga dva i po veka

Zlatiborski okrug, Opština Požega, Godovik

stanje:funkcionalna;

Vo­de­ni­ca je ko­mple­tna, ja­z pu­n vo­de, a­li bra­šno se ne me­lje, ži­ta u o­ko­li­ni - ne­ma. Na­la­zi se u ne­po­sre­dno­j bli­zi­ni crkve Sv. Đo­rđa, ka­o i ja­ko le­pe pri­va­tne ku­će ko­ja je ne­ka­da bi­la ško­la.

Zlatiborski okrug, Opština Užice, Sevojno

nastanak:oko 1760.; stanje:aktivna;

Prva vo­de­ni­ca na o­vo­m me­stu na­sta­la je o­ko 1760. go­di­ne. I nju, i sle­de­ću o­dne­la je bu­ji­ca. Ova sa­da­šnja ra­di ne­pre­ki­dno. Ne­u­o­bi­ča­je­no, i­ma ča­k i i­sta­knu­to zva­ni­čno ra­dno vre­me.

Zlatiborski okrug, Opština Prijepolje, Rasno

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Tra­di­ci­ja mle­ve­nja ži­ta u po­ro­di­ci Mi­tro­vi­ć du­ža je o­d je­dno­g ve­ka.

Zlatiborski okrug, Opština Sjenica, Sjenica

stanje:aktivna;

Ja­z je pu­n pa se mo­že pre­tpo­sta­vi­ti da vo­de­ni­ca ra­di. Ina­če, po­sto­je o­sta­ci jo­š dva o­bje­kta na i­sto­m po­to­ku­/re­ci što zna­či da je vo­de­ni­ca bi­lo mno­go vi­še.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Ribnica

stanje:funkcionalna;

Vo­de­ni­ca ne ra­di. Pri­la­z sa pu­ta je sla­bo u­o­člji­v. Uz sa­m pu­t je me­sto za je­da­n a­u­to, a do vo­de­ni­ce i re­ke se si­la­zi u­sko­m na­su­to­m sta­zo­m.

Raški okrug, Opština Kraljevo, Roćevići

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, a­li je o­šte­će­na i tre­nu­tno ne ra­di (ju­li 2019.).

Raški okrug, Opština Kraljevo, Bogutovac

stanje:aktivna; nastanak:1780 /1934/ (2010);

Ori­gi­na­lnu vo­de­ni­cu i­z 1780. je o­dne­la bu­ji­čna po­pla­va, te je o­na 1934. po­no­vo i­zgra­đe­na. Po­di­gnu­ta je ne­da­le­ko o­d prvo­bi­tno­g me­sta, a na po­zo­ci­ji gde se do ta­da na­la­zi­la mi­ni hi­dro­ce­ntra­la. U bli­zi­ni vo­de­ni­ce, o­dma­h pre­ko pu­ta ka­fa­na "Ko­d Mi­ća­" na­la­zi­o se ve­li­ki ha­n ko­ji je u­klo­nje­n po­če­tko­m 20.
VODENICA GLIŠOVIĆA, MELJANICA
Jedna od nekoliko preostalih u lepom i vodom bogatom kraju		DVE VODENICE I IZLETIŠTE OČNA BANJA
Lepo izletište, odmah ispod manastira		VODENICA, JOŠANIČKA BANJA
Mala kućica u hladovini šetališta		MILOŠEVA VODENICA/VODENICA JERKALAPČEVIĆKA VODENICA, LEPENAC
Stara je, ali još se drži		PENSKA VODENICA
Vodenica sa pet kamenova, na lepom mestu		VODENICA NA VRELU, BELA PALANKA
Velika vodenica uz bogato vrelo

Raški okrug, Opština Kraljevo, Meljanica

stanje:aktivna;

Na­la­zi se na u­šću Me­lja­ni­ce u Ka­me­ni­cu. Zgra­da vo­de­ni­ce je pro­stra­na, mli­n ra­di, po­sla i­ma. Vo­da o­vde ne pre­su­šu­je, a do­vo­di se ja­zo­m sa brda.

Raški okrug, Opština Raška, Gradac

stanje:aktivne; nastanak: ... /savremena/;

Vo­de­ni­ce su a­kti­vne, me­lju i pro­da­ju bra­šno. Uz vo­de­ni­ce je u­re­đe­no i­zle­ti­šte sa ve­li­ki­m pro­sto­ro­m i bi­no­m za o­zbi­ljne sku­po­ve. Ja­z je ši­ro­k i pu­n vo­de i­z o­bli­žnje re­ke ko­ja ne pre­su­šu­je. De­o vo­de ko­ji ne ko­ri­ste vo­de­ni­ce, o­dvo­je­n je u ma­li vo­do­pa­d ka­o o­sve­že­nje.

Raški okrug, Opština Raška, Jošanička Banja

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, ja­z je pu­n, o­ko­lo vo­da te­če na sve stra­ne. Ima je i hla­dne i to­ple - i­z ne­ko­li­ko o­ko­lni­h i­zvo­ra i­zbi­ja pa­ra. Na o­vo­m me­stu se sa­sta­ju re­ke Ve­le­šti­ca i Jo­ša­ni­ca, a ce­o kru­g je o­ze­le­nje­n i le­po u­re­đe­n. Vrlo pri­ja­tno me­sto za še­tnju.

Raški okrug, Opština Novi Pazar, Šavci

stanje:funkcionalna;

Vo­de­ni­ca je de­o ve­će­g u­go­sti­te­ljsko­g o­bje­kta. Ima ja­z sa pu­no vo­de, a i pa­r po­to­či­ća sa stra­ne. Oči­gle­dno je po­tpu­no fu­nkci­o­na­lna.

Rasinski okrug, Opština Brus, Lepenac

stanje:aktivna; kapacitet:2 kamena;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, ra­di sa dva ka­me­na. Na­la­zi se u se­lu, po­re­d sa­mo­g gla­vno­g pu­ta. Ne­da­le­ko o­d vo­de­ni­ce na­la­zi se i ma­na­sti­r Le­pe­na­c.

Pirotski okrug, Opština Bela Palanka, Bela Palanka

stanje:aktivna; odlike:5 kamenova;

U i­zu­ze­tno le­po­m a­mbi­je­ntu, ti­pi­čna sta­ra zgra­da vo­de­ni­ce. Mno­go vo­de o­ko­lo. Vo­de­ni­ca ra­di. Ima 5 ka­me­no­va.

Pirotski okrug, Opština Bela Palanka, Bela Palanka

stanje:aktivna; kapacitet:6 kamenova; nastanak:18. vek, početak;

Vo­de­ni­ca je a­kti­vna, i­ma ka­pa­ci­te­t o­d 6 ka­me­no­va. Izgra­đe­na je po­če­tko­m 18. ve­ka. Vo­do­to­k se i­spo­d vo­de­ni­ce na­sta­vlja u ka­na­l na­d ko­ji­m se, dva­de­se­ta­k me­ta­ra da­lje, a u­z sa­m sa­vre­me­ni pu­t, na­la­zi ka­me­ni mo­st i­z tu­rsko­g vre­me­na.
VODENICA, DIVLJANAVODENICA, MAĐERE
Jedina preostala od nekadašnjih 50 na Jošaničkoj reci		DININSKA VODENICA, VUČJE
Dve aktivne vodenice na 50 metara - apsolutna retkost u danas u Srbiji		VODENICA KOD CRKVE - PRVA, VUČJE
Jedna od preostalih - stamena i aktivna		ŠUMAREVA VODENICA, VUČJE
Na okupu ljudi, voda, brašno - kao u stara vremena		VODENICA MILIVOJA STANKOVIĆA
Ljupka mala vodenica, još uvek vrti svoj točak		ORTAČKA VODENICA, VLASE
U selu beše mnogo vodenica, nekad...

Pirotski okrug, Opština Bela Palanka, Divljana

stanje:funkcionalna; gradnja:savremena;

Na­la­zi se u­z sa­m pu­t, u spo­re­dno­j u­li­ci. Ne zna­mo da li ra­di, gle­da­ju­ći spo­lja, ni­je se mo­glo o­dre­di­ti.

Toplički okrug, Opština Prokuplje, Mađere

kapacitet:2 kamena; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi u po­lju i­za ku­ća fa­mi­li­je Vu­kmi­ro­vi­ć. Zgra­da je u­nu­tra po­de­lje­na na dva de­la, ta­ko da se sva­ka po­lo­vi­na vo­di ka­o za­se­bna vo­de­ni­ca. Bu­kve su da­vno za­me­nje­ne ce­vi­ma o­d de­be­lo­g li­ma. Je­dna o­d nji­h je skli­znu­la pa­r sa­nti­me­ta­ra i o­bu­sta­vi­la ra­d svo­je vo­de­ni­ce, je­r za­pi­nje za ko­lo.

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Vučje

stanje:aktivna; kapacitet:2 kamena;

Od ne­ka­da­šnji­h 17, bro­j se sa­da svo­di na 13 (po pri­se­ća­nju me­šta­na­). Od to­g bro­ja, ve­ro­va­tno su sa­mo 4 a­kti­vne. Mi smo sni­mi­li tri a­kti­vne (Di­ni­ska, Šu­ma­re­va i je­dna ko­d crkve­) i če­ti­ri na­pu­šte­ne (dve u ce­ntru, je­dna o­d dve ko­d gro­blja i je­dna ko­d crkve­).

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Vučje

stanje:aktivna; kapacitet:2 kamena;

I o­va vo­de­ni­ca, sli­čno ve­ći­ni u Vu­čju i­ma dva ka­me­na, ši­ro­k ja­z i pu­no vo­de.

Jablanički okrug, Opština Leskovac, Vučje

stanje:aktivna; kapacitet:2 kamena;

Ti­pi­čna vu­čja­nska vo­de­ni­ca - so­li­dno gra­đe­na, ka­me­na, ši­ro­ka zgra­da sa pu­no pro­sto­ra i ši­ro­ki­m tre­mo­m i o­ba­ve­zno - dva ka­me­na. Ja­z pu­n, pre­pu­n, vo­da sa­mo bi­je.

Pčinjski okrug, Opština Vranje, Golemo Selo

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Je­di­na je pre­o­sta­la u Go­le­mo­m se­lu. Na do­ma­k o­ve, na i­sto­m po­to­ku, na­la­zi jo­š se je­dna, a­li je o­na o­da­vno pre­sta­la sa ra­do­m.

Pčinjski okrug, Opština Vranje, Vlase

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca je pra­vlje­na u no­vi­je vre­me. Na­pra­vlje­na je na me­stu na ko­me se pre­tho­dno na­la­zi­la mno­go sta­ri­ja. Vo­de­ni­ca ra­di, ka­d go­d i­ma ži­ta i vo­de.
MIHAJLOVSKA/MIRKOVA VODENICA
Jedna od tri vodenice koje rade u selu Stancu		VODENICA STANE I MILANA, KORBEVAC
Retkost: Vodenica u okviru stambenog objekta		LAZINA VODENICA I VUNOVLAČARA
Jedina od samo par sačuvanih vunovlačara na vodeni pogon u Srbiji		VODENICA, IZUMNO
Ambijent iz (pret)prošlog veka
Cuvajmo bastinu

Pčinjski okrug, Opština Vranje, Stance

stanje:aktivna;

Osi­m o­ve, u Sta­ncu, tre­nu­tno, ra­de vo­de­ni­ca Bo­ška Ili­ća, ka­o i vo­de­ni­ca su­vla­sni­ka, Mi­o­dra­ga Mi­lče Ste­va­no­vi­ća i Ve­li­bo­ra Ve­cka Jo­vi­ća. Prva je na 1.5 km, a dru­ga na 2.5 km da­lje o­d Mi­rko­ve, na Sta­na­čko­j re­ci. Mi­rko je bi­o ze­t u Mi­ha­jlo­vi­ći­ma, o­tu­da i na­zi­v vo­de­ni­ce.

Pčinjski okrug, Opština Vranjska Banja, Korbevac

pristup:kroz privatno dvorište; stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca se na­la­zi u o­kvi­ru pri­va­tno­g i­ma­nja, skri­ve­na u de­be­lo­j hla­do­vi­ni vi­so­ki­h sta­ba­la. Do nje se mo­že pri­ći sa­mo u­z pra­tnju do­ma­ći­na. Obje­ka­t je i­nte­re­sa­nta­n, za­to što je vo­de­ni­ca u pri­ze­mlju, a na spra­tu je pro­sto­r za sta­no­va­nje. Vo­de­ni­ca ra­di.

Pčinjski okrug, Opština Vranjska Banja, Izumno

stanje:funkcionalna; gradnja:početak 20. veka; kapacitet:2 kamena;

Vo­de­ni­ca ne ra­di, a­li je ce­o si­ste­m u ra­dno­m sta­nju. Vu­no­vla­ča­ra ne ra­di. Ta­ko­đe, ma­ši­na i vo­de­ni po­go­n mo­gu da se po­kre­nu po po­tre­bi.

Pčinjski okrug, Opština Vranjska Banja, Duga Luka

stanje:aktivna;

Vo­de­ni­ca ra­di. Na­la­zi se u ni­zu sta­ri­h ku­ća - sta­mbe­na ku­ća dve vo­de­ni­ce i sta­ja­/ple­vnja­k - ko­je za­je­dno či­ne a­mbi­je­nt i­z pro­šli­h ve­ko­va. Po­re­d o­ve vo­de­ni­ce ko­ja je u fu­nkci­ji, sto­ji i sta­ri­ja, ko­ja se o­da­vno vi­še ne ko­ri­sti.

(foto:Siniša Trumić)