Ovog jutra Sale i ja krećemo u obilazak beogradske opštine Palilula. Palilula ima nešto manje registrovanih spomenika kulture od opština Stari Grad, Savski Venac i Vračar. Svejedno, ima ih dovoljno za celodnevni obilazak.

Krećemo od Bogoslovije prema Vukovom spomeniku.

Prva tačka, prvi promašaj. U ulici Mije Kovačevića nalazi se zaštićeno stablo hrasta. Ispostavilo se da se nalazi u okviru parcele JKP Gradska čistoća. Nema pristupa dok direktor ne odobri. Neki je praznik, neradni dan, vratićemo se neki drugi put.

Prolazimo zgradu Vojno geografskog instituta, renomirane institucije i sada praznog, a velikog i moderno koncipiranog objekta.

Na istom pravcu, pre Novog nailazi se na dva jevrejska groblja, kao i na spomen park Groblje oslobodilaca Beograda. Sa leve strane ulice je manje, groblje Aškenazi Jevreja. Kapija je zatvorena, slikamo sa ulice. Na sefardskom groblju, široka aleja pod drvoredom vodi pravo do Spomenika jevrejskim žrtvama, delo velikog arhitekte i stvaraoca Bogdana Bogdanovića, čija je urna zajedno sa urnom njegove žene postavljena u dnu ovog spomenika.

Zatim nailazimo na Groblje oslobodilaca Beograda, spomen park sa veličanstvenim slavolukom i reljefom na ulazu i velikim šetalištem oivičenim spomen pločama i posvetama.

Sledi ogromno, Novo groblje čiju kulturno-spomeničku funkciju upotpunjuju posvete velikim ljudima i događajima: pored Aleje velikana, tu je Iverska kapela, ruska nekropola, tri vojna groblja - Englesko, Italijansko i Austrijsko-Mađarsko.

Skrećemo u ulicu Albanske spomenice do Poslovno-stambene zgrade Petra Jankovića, nekadašnje kombinacije poslovne i stambene zgrade. Malo naviše u Dalmatinskoj ulici tražimo Kuću Nevene Zaborski značajno delo arhitekte Milana Zlokovića; delimično zaklonjenu zelenilom, sa zapuštenom fasadom, jedva je prepoznajemo.

Penjemo se do bulevara, sledeći je Studentski dom Kralj Aleksandar Prvi nekada čuven kao Lola. Gledam prozor na drugom spratu gde sam proveo godinu dana kao ilegalac. Beše davno, a kao juče da je bilo.

Krećemo bulevarom prema centru. Prvi na putu je Spomenik Vuku Karadžiću. Sećam se šala iz onih vremena da bi posveta 'Vuku srpski narod' morala imati zarez iza 'Vuku', jer bez toga reči imaju sasvim drugo značenje.

Prolazimo Zgradu Tehničkog fakulteta, sećam se lepih sedam godina (studirao sam vrlo temeljno) u ovim učionicama, Klubu studenata (čuveni KST) i Savezu studenata (FOSS), odnosno redakciji studentskog lista Elektron. Ispred - zasad jedini respektabilni spomenik Nikoli Tesli.

Slede zgrade Univerzitetske biblioteke Svetozar Marković i Arhiva Srbije, dva klasicistička objekta, od kojih prvi deluje živahnije, verovatno jer se nalazi sa sunčane strane ulice.

Na sledećem uglu - Pravni fakultet, zgrada koja svojim odsečenim uglom sa portalom zaobljenih ivica nekako prirodno spaja dve ukrštene ulice.

U Tašmajdanskom parku, nevelika, ali vrlo šarmantna Zgrada Seizmološkog zavoda. Godinama sam prolazio, a da se nisam upitao šta se u zgradi nalazi. Verovatno kad si u ovako lepom parku, nije te briga za zgrade.

Aleja sredinom parke se produžava sve do Crkve Svetog Marka. Karakteriše je jedinstveno pročelje sa širokim tremom na visokim stubovima lučno povezanim, vrlo visokim tornjem i stepeništem u celoj širini.

Iza nje, šćućurila se mnogo manja, ruska crkva Hram svete trojice.

U Takovskoj ulici prolazimo pored Kuće Filipa Filipovića, poznatog predratnog revolucionara. Na njenom mestu - savremena višespratnica. Održan je minimum poštovanja, sačuvana je autentična fasada prizemne kuće.

U ulici Džordža Vašingtona zastajemo kod vrlo značajnog objekta, Prve varoške bolnice, u kojoj je doskora bila Očna klinika, a sada je Muzej medicine. Značajna i za istoriju srpske medicine i kao primer romantizma u beogradskoj arhitekturi.

Pedesetak metara nalevo i dolazimo na prostor Kopitareve Gradine. Mali trg i objekti na njemu već duže vreme su u rekonstrukciji. Dom Jovana Cvijića je nedavno renoviran, izgleda sjajno zajedno sa bistom naučnika u dvorištu i kovanim gvožđem na ogradi.

Penjemo se suženim delom bulevara do ugla sa Cetinjskom gde se između dve ulice isprečila na prvi pogled sasvim obična Zgrada Ekonomske škole Vladimir Perić-Valter. Ništa ne govori o razlozima proglašenja objekta za spomenik kulture. Tek kada se sa svih strana dobro zagleda, primetiće se monumentalnost zgrade, kao i efektno rešenje pročelja.

Ostalo je svetla za još jedan objekt. Idemo u Profesorsku koloniju do kuće u kojoj je živeo naš veliki naučnik Milutin Milanković. Pamtim kuću kada je imala stanare samo na spratu, sa fasadom sasvim zapuštenom. Fasada je obnovljena, a kuća ima svoje stanare.