stećci i krajputaši

SRBIJA:
ZNAMENITOSTI,
PUTOVANJA,
NAVIGACIJA
Naša baština: priroda, kultura, istorija

(Da li je, zaista, rutizam.com najdetaljniji sajt o Srbiji? Proverite.)

putnike, radoznalce, istraživače, avanturiste, ljubitelje, bicikliste, motoriste, pešake, planinare, fotografe, putopisce, profesionalce i amatere, omladinu i penzionere, kao i sve nepomenute, knjiga

Pravac Srbija

Prikaži mapu

KOMENTARI

UVOD

NADGROBNA (POSMRTNA) OBELEŽJA - STEĆCI I KRAJPUTAŠI Ove dve vrste obeležja predstavljaju svojevrstan običaj vezan za područje Srbije, Bosne i Crne Gore. Stećci su masivni kameni blokovi teški od par stotina kg do više tona. Polagani su iznad ukopanog pokojnika. Uspravno su postavljani kao obelisk, stela, krstača ili nišan. Horizontalno su polagani u oblicima: ploče, sanduka ili slemenika (krov na "dve vode"). Od ukrasa su imali uklesani plitki reljef sa prostom dekoracijom, grbovima, prikazima figura ili kraćim i dužim tekstom. Dekoracija nije bila obavezna, veliki deo je bez ikakvih oznaka ili šara. Postavljani su od 13. pa sve do 16. veka, najviše na prostoru Bosne i Hercegovine. Značajan broj postoji u Crnoj Gori, Hrvatskoj (Konavli) i Srbiji. Nastanak stećaka se vezuje za postojanje Crkve bosanske koja je bila crkvena zajednica bosanskih hrišćana u srednjem veku. I pravoslavna i katolička smatrale su ovu crkvu jeretičkom, a iz koje je od ove dve izvorno potekla, još uvek se u nauci vode rasprave. Takođe, nije do kraja razrešeno ni pitanje veze Crkve bosanske sa bogumilskim pokretom. Poznato je samo da je pružala utočište verskim prognanicima. Postojala je do dolaska Turaka sredinom 15. veka. Stećci u Srbiji su naročito brojni na području Bajine Bašte, Priboja, Prijepolja i Sjenice. Krajputaši (kenotafi) su podizani u spomen na pokojnika kome se ne zna grob, obično ratnicima koji su ostali na nekom dalekom frontu. Oblikom su to uglavnom ravni četvorostrani stubovi niži ili visine ljudske figure. Na nekima su uklesane sve četiri strane, nekima po jedna. Sadržaj je činio ili crtež figure ili tekst ili kombinacija oba. Figura je prikazivana u stojećoj pozi ili svedena samo na deo tela - lice ili npr. ruku sa oružjem. Uniforma i oružje su skoro obavezni ako je vojnik u pitanju. Tekstovi mogu biti sasvim kratki - osnovni podaci pokojnika, a mogu biti i celi "romani" koji se protežu na sve četiri strane monumenta. Uklesani tekst i linije crteža (a što pokazuju skorašnje restauracije) su ukrašavani živopisnim koloritom, verovatno iz namere da sugestivnošću privuku oko putnika namernika. Tekstovi na spomenicima koji su vrlo retko suvi podaci, nikako nisu jednoobrazne, kopi-pejst rečenice ili književno korektni pasusi bez duše. To svakako pojačava utisak o iskrenosti bola koji je bio povod podizanju spomenika. Ova vrsta spomenika nastajala je kao posledica velikih bitaka vođenih na širokom prostoru i najviše je vezana za balkanske i Prvi svetski rat. Područja na kojima ih je bilo najviše su Kolubarski, Šumadijski, Moravički i Zlatiborski okrug.

MORAVIČKI OKRUG (3)

Opština Lučani

Turica

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Lapidarijum, Guča

P
R
I
L
A
Z

Odmah iza osnovne škole

Informacija

O
B
J
E
K
T

Prva grupa

Druga grupa

Treća grupa

Druga grupa (2)

Znakovi

O
K
O
L
I
N
A

Jedna od skulptura u prostoru oko škole

Spomenici na starom delu groblja

I
Z
B
O
R

Izuzetan klesarski rad

Spomenik majstoru

Muzej nadgrobnih i spomenika krajputaša, tipičnih za Dragačevo i Zapadnu Srbiju

status:spomenik kulture; šifra:SK1662;

Pored reprezentativnog prikaza narodne tradicije, odnosno naše materijalne kulture, ova zbirka je i posveta izvanrednom umetniku klesanja tekstova i oslikavanja u kamenu - Radosavu Čikirizu. Zbirka ima status spomenika kulture.

Opština Ivanjica

Rokci

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Krajputaši, Rokci

P
R
I
L
A
Z

Stotinak metara od magistralnog puta

(video klip) 24 spomenika

O
B
J
E
K
T

Kolonada (1)

Kolonada (2)

Grupa (1)

Grupa (2)

Grupa (3)

Grupa (4)

O
K
O
L
I
N
A

Crkva Lazarica - Informacija

Crkva Lazarica i groblje

Crkva Lazarica i groblje (2)

Crkva Lazarica (1)

Crkva Lazarica (2)

Dve lepe zbirke krajputaša

Nekropolu u Rokcima čine 24 spomenika-krajputaša.
Lako se stiže do kolonade, svega stotinak metara po skretanju sa magistralnog puta.
Još devet takvih se nalazi nedaleko, preko pute, u neposrednoj blizini Palibrčkog groba.

Prošli smo pored Palibrčkog groba. Snimili smo Crkvu Lazaricu, ali krajputaše smo propustili.

Bratljevo

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Krajputaši, Bratljevo

O
B
J
E
K
T

Kolonada (1)

Kolonada (2)

Kolonada (3)

Grupa (1)

Grupa (2)

Grupa (3)

Spomenik

Dvanaest spomenika krajputaša u nizu

Do Bratljeva vodi put kojim se izvoze trupci, tako da ima dosta oštećenja.
Međutim, vredi uložiti napor i obići krajputaše. Oslikani su, a životne su priče isklesane uz detalje. Nedavno su bojeni, pretpostavljamo u autentičnom maniru.

ZLATIBORSKI OKRUG (9)

Opština Kosjerić

Seča Reka

Kultura-Hram-Crkva/Pravoslavna

Lapidarijum u porti crkve, Seča Reka

O
B
J
E
K
T

Stara crkva, nova crkva i zbirka krajputaša

status:spomenik kulture od velikog značaja; šifra:SK0199;

U okviru porte se pored nove crkve nalazi stara crkva brvnara i zvonik.
Pored brvnare je izložena zbirka krajputaša. Takođe, u izdvojenom prostoru - lapidarijumu nalazi se veća zbirka istih spomenika.
Kroz portu ide uređena staza sa potokom i hladovinom pored.

Opština Bajina Bašta

Perućac

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Nekropola Mramorje/Bagruša

P
R
I
L
A
Z

Tabla (1)

Tabla (2)

(video klip) Krug nekropole

O
B
J
E
K
T

Total (1)

Total (2)

Grupa (1)

Grupa (2)

Stećak (1)

Stećak (2)

Velika nekropola srednjevekovnih stećaka

status:UNESCO svetska kulturna baština,arheološko nalazište od izuzetnog značaja; šifra:AN0026; period:srednji vek;

Predstavlja arheološko nalazište od izuzetnog značaja.
Zbirku čine ploče, slemenjaci i sanduci, a preostalo ih je oko devedest od ranijih oko 200.
Nalazi se blizu centra mesta, izmeću puta i reke.

Zaovine

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Mramorje, potes Uroševine, Rastište

P
R
I
L
A
Z

Staza

Informacija

O
B
J
E
K
T

Grupa stećaka (1)

Grupa stećaka (2)

Grupa stećaka (3)

Stećak (1)

Stećak (2)

Stećak (3)

I
Z
B
O
R

Naš vodič, Nenad Lečić

Nova crkva

Kapela na temeljima stare crkve

Rastište - selo bogato stećcima

period:srednji vek; status:UNESCO svetska kulturna baština; šifra:AN0168;

Na dve veoma bliske lokacije nalaze se značajne grupe stećaka, po tridesetak, otprilike.
Na ovoj lokaciji skoro svi spomenici imaju sleme i stopu. Po neki su sa dva slemena.

Rastište

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Mramorje, potes Lugovi, Rastište

O
B
J
E
K
T

Grupa u razgledanju

Grupa stećaka (1)

Grupa stećaka (2)

Kamen (1)

Kamen (2)

Kamen (3)

Kamen (4)

Kamen (5)

O
K
O
L
I
N
A

Livada i plastovi

Livada i ovce

Još jedna lokacija koja se vodi kao svetska kulturna baština

period:srednji vek; status:UNESCO svetska kulturna baština; šifra:AN0168;

Na dve veoma bliske lokacije nalaze se značajne grupe stećaka, po tridesetak, otprilike.
Na ovoj lokaciji skoro svi spomenici su ravni, samo poneki su urađeni sa slemenom.

Opština Užice

Stapari

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Rimsko groblje, Stapari

O
B
J
E
K
T

Kameni blokovi sred šume (1)

Kameni blokovi sred šume (2)

Kameni blokovi sred šume (3)

Kameni blokovi sred šume (4)

Kameni blokovi sred šume (5)

Kameni blokovi sred šume (6)

Kameni blokovi sred šume (7)

Kameni blokovi sred šume (8)

Kameni blokovi sred šume (9)

Kameni blokovi sred šume (10)

O
K
O
L
I
N
A

Priključak vodovoda

Velika nekropola stećaka uz nekadašnji carski drum

period:srednji vek;

Mnogo velikih kamenih blokova u redovima, sred relativno mlade šume, ali sasvim ili do pola, utonulih u zemlju.
Blokovi su postavljani u pravilnim razmacima, ali se to sada, zbog šume i utonuća nekih pod zemlju, sada ne može dokumentovati.

Do nekropole smo stigli asfaltiranom trasom uske pruge - putem koji ide od Užica do jezera Vrutci (kretanje vozilma dozvoljeno samo u određenim periodima dana).
Uz put smo se pred jednim tunelom u Staparima, prinuđeni da manevrišemo radi mimoilaženja (put ima samo jednu traku), zaustavili da vozača vozila iz suprotnog smera upitamo za put prema nekropoli.
Ispostavilo se da smo imali neverovatnu sreću. Gospodin Lazar Jeftić se ponudio da nam bude vodič u obilasku više značajnih lokacija u okolini. Tako smo sa njim proveli dobar deo dana i obišli rimsko groblje, arheološku lokaciju Gradina (za koju nismo ni znali), Divljakovića vrelo, branu na jezeru Vrutci i manastir Rujan.

Ljubanje

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Spomen obeležje i krajputaši, Ljubanje

P
R
I
L
A
Z

Nalazi se uz samu raskrsnicu puteva

O
B
J
E
K
T

Spomenik i krajputaši

Spomenik (1)

Spomenik (2)

Krajputaši

Krajputaši, grupa prva

Krajputaši, grupa druga

Krajputaši, grupa treća

Krajputaši, grupa četvrta

Jedan od krajputaša

period:Prvi svetski rat,Drugi svetski rat;

Spomenik je posvećen palim ratnicima od 1912 do 1918 i žrtvama fašističkog terora od 1941 do 1945.
Spomenik su podigli građani sela Zbojštice i Ljubanje, 22.2.1990. godine.
12 krajputaša su spomen na poginule u prvom svetskom ratu.

Za ovaj spomen park smo čuli raspitujući se za put za sasvim drugu lokaciju. Srećom, bio nam je na pravcu kretanja, tako da plan puta nismo morali menjati.

Opština Priboj

10.

Crnuzi

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Nekropola stećaka/Grčko groblje, Crnuzi

P
R
I
L
A
Z

Seosko groblje u Crnuzima

O
B
J
E
K
T

Stećci (1)

Stećci (2)

Stećci (3)

Stećci (4)

Stećci (5)

Stećci (6)

O
K
O
L
I
N
A

Pogled na obližnju tvrđavu Jagat

Selo i groblje

(iz vazduha) Selo, groblje i Priboj

Stećci i savremeno groblje dele pogled na kotlinu pored Lima

period:srednji vek; status:arheološko nalazište; šifra:AN0088;

U mestu Crnuzi, ispod utvrđenja Jagat, nalazi se srednjovekovna nekropola, u sklopu koje se nalazi i nekoliko stećaka, a sam prostor se naziva Grčko groblje.
Nekropola se nalazi uz samo seosko groblje, odnosno, njihov prostor se delimično preklapa. Spomenici oba groblja su izmešana na najvišoj tački brda na kome se nalaze, dok se nekropola spušta prema istoku, a savremeno groblje prema ostalim padinama.

Dolazi se uskim asfaltnim putem. Na četiristo metara pre groblja, odvaja se udesno, uvis put za tvrđavu Jagat.
Groblje se nalazi na brdu sa koga se pruža pogled na celu kotlinu u kojoj se nalazi Priboj.

11.

Priboj

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Nekropola stećaka, Crkvine, Priboj

P
R
I
L
A
Z

Nekropola se nalazi u krugu bolnice

O
B
J
E
K
T

Nekropola (1)

Nekropola (2)

Grupa stećaka (1)

Grupa stećaka (2)

Najveći kamen

Uklesani znak - koncentrični krugovi

Uklesani znak - specifični krst

I
Z
B
O
R

Mramori pod suncem

Smetali gradnji savremenog objekta

šifra:AN0088; period:srednji vek;

Na lokaciji se uočava tridesetak stećaka različitih po veličini i obliku. Ima ih u obliku ravnih ploča, dvostrukih ploča, kovčega, kao i jedan u obliku kovčega sa postoljem. Na kamenovina se ne uočavaju uklesani znaci, osim jednog sa krstom i jednog sa figurom od koncentričnih krugova.
Blokovi su pomerani i premeštani prilikom gradnje novog medicinskog centra.

Opština Prijepolje

12.

Kamena Gora

Istorija-Objekt-Grob/groblje

Grčko groblje, nekropola stećaka, Hrta

P
R
I
L
A
Z

Pored samog seoskog groblja

Info pano

Nekropola (1)

Nekropola (2)

O
B
J
E
K
T

Grupa stećaka (1)

Grupa stećaka (2)

Grupa stećaka (3)

Grupa stećaka (4)

Grupa stećaka (5)

Kamen sa reljefom (1)

Kamen sa reljefom (2)

Kamen sa reljefom (3)

Kamen sa reljefom (4)

Kamen sa reljefom (5)

O
K
O
L
I
N
A

Donja nekropola

Donja nekropola (2)

Donja nekropola (3)

Nekropola stećaka na listi svetske baštine

status:arheološko nalazište,UNESCO svetska kulturna baština; šifra:AN0070; nastanak:14-15. vek; period:srednji vek;

Ovi spomenici su nastali tokom 14. i 15. veka. Lokacija je upisana na preliminarnu lista svetske kulturne baštine. Na lokaciji je preko trideset spomenika. Spomenici su ukrašeni geometrijskim i antropomorfnim figurama.
Lokacija je propisno opremljena informacijama.

RAŠKI OKRUG (4)

Opština Vrnjačka Banja

13.

Vukušica

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Lapidarijum, Vukušica

O
B
J
E
K
T

Zbirka spomenika (1)

Zbirka spomenika (2)

Jedan od spomenika

Pogled na groblje iz vazduha

O
K
O
L
I
N
A

Selo i okolina iz vazduha

Uz ivicu groblja koje se nalazi iza crkve brvnare, sakupljeno je pedesetak primeraka starih nadgobnih spomenika.
Među njima ima vrlo interesantnih primeraka.

Opština Kraljevo

14.

Cvetke

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Lapidarijum u porti crkve, Cvetke

P
R
I
L
A
Z

U porti nove crkve

O
B
J
E
K
T

Krajputaši (2)

Krajputaši (1)

Nadgrobni spomenici i krajputaši (1)

Nadgrobni spomenici i krajputaši (2)

Nadgrobni spomenici i krajputaši (3)

Nadgrobni spomenici i krajputaši (4)

Pozamašna zbirka starih nadgrobnih spomenika i krajputaša

Pored nove crkve, u porti se nalaze crkva brvnara, kuća i nadgrobni spomenik Jovana Kursule, vojvode iz Prvog ustanka, zatim lapidarijum sa dve grupe krajputaša i stara zvonara.

15.

Kraljevo

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Lapidarijum u Parku Svetog Save

O
B
J
E
K
T

Prva grupa spomenika

Druga grupa spomenika

Treća grupa spomenika

Treća i četvrta grupa spomenika

Jedan od spomenika

U parku se u tri grupe nalazi četrnaest starih nadgrobnih obeležja.

16.

Samaila

Kultura-Groblje-Posmrtna obeležja

Lapidarijum, Samaila

P
R
I
L
A
Z

Na ulazu u portu sa hrastovima (1)

Na ulazu u portu sa hrastovima (2)

O
B
J
E
K
T

Grupa spomenika (1)

Grupa spomenika (2)

Grupa spomenika (3)

Grupa spomenika (4)

Jedan od spomenika

Jedan od spomenika (2)

Tekst na jednom od spomenika

Trideset izvanredno isklesanih spomenika - krajputaša

Lapidarijum se nalazi ispred porte u kojoj se uzdiže deset ogromnih starih hrastova zaštićenih kao spomenik prirode.
Nema podataka o autoru (autorima) spomenika, kao ni o njihovim prvobitnim mestima postavljenja.
Svi spomenici su bogato ispisani i ornametisani, poneki sa uklesanom stojećom figurom vojnika u opremi. Tekst i ornamenti ispunjavaju skoro svaki santimetar na sve četiri strane monumenta.

Našao sam i jedan posvećen nekom mom prezimenjaku.