Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Crkva Uspenja Bogorodice izvedena je 1754. u baroknom stilu, kao jednobrodna građevina pravougaone osnove. Oltarska apsida je spolja i iznutra neuobičajenog oblika, skoro elipsastog, formiranog od blagih udubljenja i ispupčenja. Tek naglašeni pevnički ispusti su pravougaoni. Prostor naosa je zasveden sfernim svodovima koje grade lukovi oslonjeni na pilastre bočnih zidova, dok je oltarski prostornatkriljen polukalotom.Dvoslivni krov je nad oltarom i pevnicama kupast, što je takođe retka pojava na ovakvoj vrsti objekata. Zapadnom fasadom dominira jednospratni zvonik sa naglašeno visokom limenom kapom, flankiran kosim zabatom. Skromnu fasadnu dekoraciju čine plitke lizene i profilisani okviri glavnog i bočnih portala u maniru rokokoa. Razvijena oltarska pregrada raskošne rezbarije preneta je iz nepoznate crkve i postavljena ispod trijumfalnog luka. Oslikana je 1776. Prigušen kolorit toplih tonova, predstave svetitelja sa ekspresijom u izrazu i pokretu kao i smela skraćenja pripisuju se Jovanu Isailoviću Starijem, koji je posle školovanja kod Vasilija Romanoviča postao jedan od vodećih predstavnika ukrajinskog baroka kod Srba.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Crkva Svetog Jovana Preteče je sagrađena 1786. kao jednobrodna građevina sa polukružnom oltarskom apsidom i pravougaonim bočnim pevnicama. Nad zapadnom fasadom podignut je masivan dvospratni zvonik, konstruktivno izdvojen iz mase broda. Naglašena dekorativnost zidova zvonika postignuta je barokno-rokajnim formama. Fasadna dekoracija crkve je pročišćena i uspostavljena je ravnoteža horizontalne i vertikalne podele. Glavni portal uokviren je prislonjenim pilastrima i polustubovima. Ikonostas je podeljen u tri zone, bogato ukrašen izrezbarenim biljnim motivima. Neuobičajena pojava je završavanje bočnih strana ikonostasa severnim i južnim dverima. Slikanu dekoraciju izveo je 1794. Jovan Isailović Stariji , ostavivši potpis na ikoni Bogorodice. Ovaj ikonostas predstavlja značajno ostvarenje prelaznog perioda od baroka ka klasicizmu, na kome je Isailović pokazao znanje stečeno na Akademiji u Beču i kod Teodora Kračuna. Naročitu veštinu je ispoljio u komponovanju masa i tretiranju draperije. Živopis je rad anonimnog autora i najverovatnije pripada istom vremenu kao i ikonostas.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
U ravničarskom bačkom selu Silbašu, smeštenom severno od Bačke Palanke na putu za Vrbas, otpočela je 1755. izgradnja crkve Sv. Jovana Zlatoustog. Hram je završen do kraja šeste decenije, dok je izgradnja zvonika, prizidanog na zapadnoj strani crkve, trajala sve do 1790. Silbaška crkva je jednobrodna građevina izdužene osnove sa petostranom oltarskom apsidom i plitkim pravougaonim pevnicama. Naos je podeljen na tri traveja. Srednji travej je najduži, a na njega se sa zapadne strane oslanja, masom najsnažniji, horski deo hrama. Platforma hora, oslonjena na stupce koji su povezani lucima i sfernim svodovima, uvlači se duboko u unutrašnji prostor naosa. Barokni zvonik flankiran je zabatom sa karakterističnim volutama na kojima su plastični ukrasi u obliku žezla. Doziđivanjem dveju bočnih prostorija zvonik je 1839. spojen sa prostorom naosa. Arhitektonskim rešenjem crkva sv. Jovana u Silbašu stilski se vezuje za oblike crkve sv. Georgija u Somboru, koja je čitave tri decenije bila graditeljski uzor za većinu seoskih hramova u okolini. Fasade hrama skromno su ukrašene. Oko prozora je jednostavna profilacija, a na pevnicama su pilastri s kapitelima. U drugoj polovini XVIII veka postavljen je ikonostas sa baroknom rezbarijom i ikonama nepoznatih majstora. Raspoređene su na soklu, zonama prestonih, apostolskih i proročkih ikona, sa Raspećem na vrhu.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

 backapalankavesti.com

 backapalankavesti.com

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Keltski opidum sa relativno dobro očuvanim zemljanim bedemom, nalazi se na levoj obali Dunava, severno od Bačke Palanke, na potesu „Obrve“.
Prstenasto zemljano utvrđenje, prečnika bedema oko 5 m i visine 1,80 m, zahvata površinu od 19 ha, sa oštećenjem na severnom delu nastalim prosecanjem letnjeg puta, a na zapadnoj strani iskopom i odvozom zemlje.
Godine 1970. izvršena su sondažna istraživanja manjeg obima kojima je utvrđen način gradnje bedema i konstatovani ostaci poluzemuničkog naselja u okviru bedema. Analiza pokretnog arheološkog materijala datovala je utvrđenje u kasno latensko doba, odnosno u I vek pre nove ere. Socijalno ekonomske promene nastale u to vreme dovele su do pojave utvrđenih naselja protourbanog karaktera.
Ekonomska i socijalna funkcija opiduma kod Bačke Palanke, bila je potreba da koncentriše stanovništvo za proizvodnju i razmenu robe, a dominirajući položaj utvrđenja u ravnici pored Dunava, ukazuje na njegov značaj u vojno političkom smislu.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Arheološki lokalitet se nalazi na aluvijalnoj terasi udaljenoj 500 m od leve obale Dunava, na nekadašnjem potesu Čibska šuma kod današnjeg mesta Čelareva. Zaštitnim arheološkim iskopavanjima započetim 1972. godine, zbog uništavanja lokaliteta radom lokalne ciglane, istraženo je oko 650 grobova koji su procentualno mali deo velikog ranosrednjovekovnog groblja, preciznije opredeljenog u kraj VIII i prve decenije IX veka. Najvažnija karakteristika čelarevskog groblja je što su u njemu istovremeno sahranjivani pripadnici tri različite populacije. Narod šamanističkog verovanja je svoje pokojnike polagao u pravougaone rake sa ravnim dnom, sa ili bez sanduka. Kod nogu sahranjenih ostavljane su keramičke posude sa hranom ili pićem za prve dane očišćenja umrlog. Posebnu grupu čine konjanički grobovi u kojima je uz pokojnika, opremljenog bogatim kožnim pojasom, sahranjen i konj žrtvovan u ritualu. Pored konja je bila oprema za jahanje, koja se sastojala od sedla i bogato ukrašenog oglava. U Čelarevu su posebno značajni grobovi sa nišama koji pripadaju nosiocima kulture judaizma. Oni su obeleženi ulomcima rimskih opeka na kojima je naknadno urezivana sedmokraka svetiljka (menora), a ponekad uz nju etrog i lulav. Retki natpisi na opekama pročitani su kao Jehuda ili Jahve i Izrael. Opravdano je zaključeno da se radi o onim pripadnicima hazarskih plemena koji su primili judaizam i posle građanskog rata pobegli sa Krima u panonsku zemlju. Slovenska populacija je svoje pokojnike sahranjivala u grobovima čije rake su plitko ukopavane, a prilozi su veoma skromni. Treba podvući i nalaz slovenske urne.
Najveći deo velikog groblja je opljačkan.
Južno od njega, po ivici lesne grede, u dužini od 4 km prostiralo se naselje. Osim poluukopanih kuća, u njemu je istražena i jedna zlatarska radionica.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 www.arheo-amateri.rs

 placeandsee.com

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Vlastelinski posed u Čelarevu nastao je kao posledica društveno-ekonomskih promena koje su se zbivale u austrijskoj carevini u drugoj polovini XVIII veka, pod uticajem racionalističkih ideja i reformi Josifa II, kada je došlo do usitnjavanja i prodaje državnih dobara. Čeb (sada Čelarevo) je od države otkupio plemić Marfi Lipot 1791. godine. Marfi je odatle sto srpskih porodica preselio u Nadalj, a Čeb naselio nemačkim kolonistima. Posle njegove smrti imanje je izvesno vreme držao Jozef Polimberger, od koga je patronsko pravo preuzeo Nikola Bezeredi.
Imanje su od Bezeredijevih krajem XIX veka otkupili članovi porodice Dunđerski čiji je uspon i prosperitet karakterističan primer promena u društvenim odnosima uslovljenih brzim razvojem industrijske proizvodnje.
Letnjikovac porodice Dunđerski čini nekoliko objekata smeštenih u prostrani park.
Manji dvorac sagradio je Marfi Lipot na prelazu XVIII u XIX vek. To je prizemna građevina sa dvorišnim tremom na drvenim stubovima sa dekorativno oblikovanim kapitelima. Sa ulične strane na fasadi se izdvaja centralni plitki rizalit. Prozorski otvori su jednostavni sa plitkim okvirom i naglašenim ključnim kamenom.
Veliki dvorac sagradio je Nikola Bezeredi u periodu 1834-1837. kao letnje boravište spahijske porodice, po nacrtima nepoznatog bečkog arhitekte, a radove su vodili čebski majstori Aman i Hofman. To je prizemna građevina pravougaone osnove, simetrične kompozicije po uzdužnoj i poprečnoj osi, karakterističnog gabarita: u pravougaonu osnovu uklopljena su dva naporedna krila vezana užim hodnikom. Na glavnoj fasadi je portik sa pristupnom rampom i stepeništem, a na strani prema vrtu je terasa sa stepeništem prema vrtu. Timpanon portika nose četiri kamena dorska stuba u odgovarajućem modulu klasicističke arhitekture. Stilske odlike epohe i dekorativne detalje na fasadama čine još balusteri pod prozorima, prozorski frontoni, niše završene arhivoltama, plastika i profilacija potkrovnog venca. U rešavanju fasada dosledno je primenjen princip simetrije i ujednačen raster prozorskih otvora.
Po bogatoj dekoraciji i rasporedu prostorija to je klasičan primer reprezentativne spahijske rezidencije čiju osnovu čine hol, centralni salon i dve polukružno završene odaje koje se po potrebi pridružuju glavnom salonu, ili se mogu zatvoriti.
Raskošna pozlaćena štuko dekoracija bočnih zidova i plafona, bogata oprema (kaljeve peći i kamini od bele keramike sa reljefnom dekoracijom), zbirka nameštaja i umetničkih predmeta, upotpunjuju reprezentativnost objekta.
U istom klasicističkom stilu bio je izgrađen i paviljon u vrtu, sada srušen.
Nasuprot velikog dvorca sačuvana je velika ekonomska zgrada koja užom fasadom izlazi na ulicu. Duža, dvorišna fasada sadrži elemente koji se javljaju na starijem dvorcu.
Letnjikovac se nalazi u parku površine više od sedam hektara, nastalom početkom XIX veka. Park je organizovan po principu engleskih racionalističkih parkova u kojima su kombinovane egzotične i lokalne vrste biljaka sa težnjom za stvaranjem 'prirodnih' sklopova.
Kompleks spahijskog imanja u Čelarevu čini reprezentativni primer skladnog i čisto stilski koncipiranog spahijskog poseda, te kao celina ima značaj za proučavanje istorije arhitekture, parkovske arhitekture, primenjene umetnosti, kao i društvenih prilika i odnosa u XIX veku.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

 www.vojvodina.cafe

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Arheološki lokalitet se nalazi na aluvijalnoj terasi udaljenoj 500 m od leve obale Dunava, na nekadašnjem potesu Čibska šuma kod današnjeg mesta Čelareva. Zaštitnim arheološkim iskopavanjima započetim 1972. godine, zbog uništavanja lokaliteta radom lokalne ciglane, istraženo je oko 650 grobova koji su procentualno mali deo velikog ranosrednjovekovnog groblja, preciznije opredeljenog u kraj VIII i prve decenije IX veka. Najvažnija karakteristika čelarevskog groblja je što su u njemu istovremeno sahranjivani pripadnici tri različite populacije. Narod šamanističkog verovanja je svoje pokojnike polagao u pravougaone rake sa ravnim dnom, sa ili bez sanduka. Kod nogu sahranjenih ostavljane su keramičke posude sa hranom ili pićem za prve dane očišćenja umrlog. Posebnu grupu čine konjanički grobovi u kojima je uz pokojnika, opremljenog bogatim kožnim pojasom, sahranjen i konj žrtvovan u ritualu. Pored konja je bila oprema za jahanje, koja se sastojala od sedla i bogato ukrašenog oglava. U Čelarevu su posebno značajni grobovi sa nišama koji pripadaju nosiocima kulture judaizma. Oni su obeleženi ulomcima rimskih opeka na kojima je naknadno urezivana sedmokraka svetiljka (menora), a ponekad uz nju etrog i lulav. Retki natpisi na opekama pročitani su kao Jehuda ili Jahve i Izrael. Opravdano je zaključeno da se radi o onim pripadnicima hazarskih plemena koji su primili judaizam i posle građanskog rata pobegli sa Krima u panonsku zemlju. Slovenska populacija je svoje pokojnike sahranjivala u grobovima čije rake su plitko ukopavane, a prilozi su veoma skromni. Treba podvući i nalaz slovenske urne.
Najveći deo velikog groblja je opljačkan.
Južno od njega, po ivici lesne grede, u dužini od 4 km prostiralo se naselje. Osim poluukopanih kuća, u njemu je istražena i jedna zlatarska radionica.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 archanthis.org

 sr.wikipedia.org

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Jednobrodnu baroknu crkvu sa zvonikom posvećenu Rođenju Sv. Jovana Krstitelja, zidali su 1783. majstori Josif Cigler i Ernest Harle. Raskošni ikonostas, ukrašen mnoštvom motiva punih stilizovanih oblika, minucioznih u obradi, rad je drvorezbara Georgija Devića iz Bačke Palanke. Isti autor izveo je drvorezbarske radove na svećnacima ispred ikonostasa i na Hristovom grobu. Oslikavanje ikonostasa obavio je 1811. Grigorije Jezdimirović, majstor poznobaroknog opredelenja, sklon klasicističkoj obradi monumentalnih religioznih kompozicija. Ovom slikaru pripisuje se i zidna slika Savaota u slavi, u svodu nad solejom. Hristov grob oslikao je Konstantin Pantelić 1836.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs


Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 www.dnevnik.rs

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Crkva je podignuta 1793. godine kao jednobrodna građevina sa spolja petostranom, a iznutra polukružnom apsidom. Sačuvani zapadni kalkan svedoči da je visoki zvonik prizidan nešto kasnije. raspored i oblik ukrasa je izveden po shemi ustaljenoj u graditeljstvu krajem XVIII veka.
Ikonostas je rezao Marko Gavrilović sa sinom Arsenijem Markovićem 1772. godine, a ikone slikao Teodor Kračun 1773. Po tipu ikonostas pripada razvijenim visokim oltarskim pregradama druge polovine XVIII veka, sa rezbarijom barokno rokajnih formi. U soklu su Parabole, iznad njih je prestoni niz sa ikonama sv. Nikole, Bogorodice, Hrista i sv. Jovana. Iznad carskih dveri sa Blagovestima nalazi se ikona Nedremanog oka, a iznad bočnih sv. Georgije i sv. Dimitrije. Apostoli su u II zoni, proroci u III, a u vrhu Raspeće sa ikonama cara Davida, Marije Magdalene, Longina i cara Solomona. Carske dveri na ikonostasu su rad nepoznatog majstora iz sredine XVIII veka.
Ikona na Bogorodičinom tronu je rad jereja Rafaila iz 1724, a ikona sv. Jovana Zlatoustog na Arhijereskom tronu, rad je Teodora Kračuna. Pevnice sa ikonama sv. Damjana i sv. Kuzmana slikao je Steva Gavrilović 1800. godine.
U crkvi se nalazi veliki broj pokretnih ikona radova Teodora Kračuna, Steve Gavrilovića, Grigorija Obšića, nepoznatog autora sredine XIX veka, kao i ikone sa ikonostasa stare neštinske crkve iz 1741. godine.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Seoska kuća u Neštinu predstavlja razvijeni tip stambenog objekta, karakterističan za ruralna područja Srema u XVIII veku. Nalazi na blagoj padini, udaljena od ulične regulacije i slobodno postavljena na domaćinstvu, koji je usled konfiguracije terena nepravilog oblika. Kuća ima pravougaonu osnovu, a karakterišu je tri nivoa - podrum, prizemlje i tavan. Kako je podignuta na kosini, podrum se nalazi ispod njenog prednjeg dela, a građen je, kao i temelji kuće, od lomljenog kamena. Zidovi objekta su u bondručnoj konstrukciji sa ispunom od pletera i malterom od blata, dok je dvovodni krov pokriven trskom. Stambeni deo ima trodelnu strukturu, sa tradicionalnim rasporedom prostorija u nizu, soba–kuhinja–soba. U kuhinjskom delu je očuvano otvoreno ognjište. Posebnost ove kuće ogleda se u gongu sa dekorisanim drvenim stubovima na dvorišnoj i uličnoj fasadi, kao i malom tremu na prednjem zabatu. Kuća je pripadala porodici Savić, a danas se nalazi u vlasništvu Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs
 sr.wikipedia.org

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
U ataru sela, na krajnjim padinama Fruške gore prema Dunavu, nalazi se ova vodenica prekaja podignuta u prvoj polovini XIX veka. Predstavlja veoma redak primer ove vrste u širem okruženju u kojem su u prošlosti postojale brojne vodenice. Zidana je opekom i čerpićem sa čeonom stranom, na kojoj je osovina i kolo, obloženom daskama. Krov je dvoslivan pokriven biber crepom. Sastoji se od dve zasebne prostorije različitih dimenzija. U većoj je vodenica sa jednim kamenom i sitima za fino mlevenje a u manjoj štala. Mehanizam vodenice gotovo u potpunosti je izrađen od drveta. U vertikalno, veliko kolo, postavljeno ispred čeone strane, iznad jaruge udara voda, dovedena iz rita u žljeb koji je načinjen od pleha. Po obodu točka su ravne daščice, na koje, u jakim mlazevima pada voda dovedena preko žljeba, koja okreće točak, a sa njim se pokreće postrojenje za mlevenje. Obod točka spojen je sa osovinom krstacima kojih ima četiri. Osovina se kroz zid spaja sa važnim drugim delom mehanizma 'suvim točkom' vertikalno postavljenim. Vertikalan točak je manjeg obima od spoljašnjeg. Sa unutrašnjeg točka kretanje se prenosi na zupčanik. Od središnjeg dela zupčanika vertikalno je postavljena osovina 'senj' koja ga spaja sa delom mehanizma na tavanu tj. sa vodeničnim kamenjem. Na tavanu su smešteni koš i par vodeničnog kamenja. Ovaj mlinski objekat je veoma zapušten.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 sr.wikipedia.org
 fruskac.net

 sr.wikipedia.org