Izvor: Zavod za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin
Dvorac Nojhauzen u Srpskoj Crnji podignut je u periodu od 1941. do 1943. godine, za potrebe visokog oficira nemačke okupacione vojske, obaveštajca i generala Franca Nojhauzena, kome je dvorac trebalo da služi kao letnjikovac za odmor i lov. Nalazi se pored glavnog puta koji vodi za Rumuniju, na oko pola kilometra od graničnog prelaza. Okružen je parkovski uređenom površinom, na nekadašnjem imanju grofa Čekonjića, a u neposrednoj blizini majura 'Julija'. Dvorac je izveden u eklektičkom maniru sa elementima klasicizma i baroka. Pravougaone je osnove i ima suteren, prizemlje, sprat i potkrovlje. Fasade su komponovane simetrično u odnosu na centralno postavljenu osu, a sa južne i severne strane postoje raskošno obrađeni portici sa terasama, koji predstavljaju dominantne arhitektonske akcente građevine. Na fasadi preovlađuju ravne površine sa prozorskim otvorima koji su jednostavni i bez ukrasa - u prizemlju pravougaoni, a na spratu završeni segmentnim lukom. Fasadna plastika je svedena na minimum i čine je jedino potkrovni venci, dok rustično rađena sokla u imitaciji kamena, vizuelno odvaja suteren od ostalog dela građevine. Krov je četvorovodan i strm, pokriven biber crepom sa krovnim prozorima (badžama) i visokim dimnjacima. U dvorac su ugrađeni kvalitetni materijali: stepeništa od ružičastog mermera, dekorativne ograde od kovanog gvožđa, prvoklasna stolarija od hrastovine, a enterijer je skoro u potpunosti očuvan i luksuzno opremljen - u salonu prizemlja je sačuvan kamin, drvena kasetirana tavanica, dvokrako hrastovo lučno stepenište sa ogradom od balustera, zatim mermerni pod u holovima i parket u salonima, vrata sa pervazima i očuvanom bravarijom i vitraži u holu prvog sprata. Jedini je dvorac na području Banata koji je podignut za vreme Drugog svetskog rata, a poslednji je u nizu dvoraca podignutih u Vojvodini, koji se grade u periodu od 18. veka do početka Drugog svetskog rata.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 www.zrenjaninheritage.com

 www.zrenjaninheritage.com

Izvor: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin
Srpska pravoslavna crkva u Srpskoj Crnji posvećena je Svetom Velikomučeniku Prokopiju. Ikonostas je nastao u različitom vremenskom razdoblju, stariji deo je delo majstora prelaznog perioda iz 1788. godine, a mlađi, rad Đure Jakšića iz 1853. godine. Pevnice, Bogorodičin tron, Arhijerejski tron i grupa od nekoliko ripida, takođe su rad Jakšića Đure.

Pod zaštitom Zakona su sledeći predmeti:
1. Deo ikonostasa sa 15 ikona, rad Đure Jakšića, rešenje br. 1341, br. registra 46, od 16.08.1948. godine.
2. Četiri stare štampane knjige, rešenje br. 02-138/1 od 26.03.1969. , br. registra 519.
Srpska Pravoslavna crkva, prema S. Borovskom i M. Kosovcu sazidana je 1775. godine (Borovsky Samy, Torontal varmegye 1910. str. 36; M. Kosovac, Srpska pravoslavna mitropolija Karlovačka, Sremski Karlovci 1910. str. 708). Na ikonostasu postoji zapis iz 1892. godine koji se nalazi na kartuši iznad carskih dveri u kome je zapisano da je 'hram podignut na slavu Božju 1788. godine' (Podatak je objavila dr. Olivera Milanović-Jović u Građi za proučavanje spomenika kulture br. III 1959, str. 135.). Crkva je obnovljena 1892. Godine. Zapis je izveden novijim rukopisom ispod kojeg se nazire stariji sloj zapisa, pa je moguće pretpostaviti da je kasniji perpisivač netačno prepisao sadržaj natpisa. Zna se da je te 1788. Godine naslikan ikonostas, koji je 1853. Godine delimično iznova naslikao Đura Jakšić. Oba slikana sloja su nanovo preslikana prilikom obnavljanja crkve 1892. Godine, kao i zapis koji je relevantan za zaključivanje o tačnoj godini grašnje crkve. Neslaganja u podacima o godini gradnje crkve su u vremenskom rasponu od trinaest godina. Sasvim sigurno je crkva zidana pre postavljanja ikonostasa koji je kao što je rečeno naslikan 1788. Godine. Stoga je verovatniji podatak koji govori da je crkva zidana 1775. godine. Međutim, u navedenoj literaturi ne navodi se izvor odakle je podatak preuzet. (Borovskiy, Kosovac), te se sa rezervom mora gledati i na ovu godinu.

Opis arhitekture
Crkva je građena kao jednobrodna građevina veoma izdužene osnove, sa polukružnom apsidom na istoku i nižim zvonikom na zapadu. Zidana je od opeke, a spolja i iznutra je omalterisana. Ispred zvonika je isturen trem koji nose dva masivna stuba, a u zoni krovnog venca crkve je trougaoni timpanon. Brod crkve ima četrnaest većih prozorskih otvora i troja vrata sa severa, juga i sa zapada, što unutrašnjosti broda daje jače dnevno svetlo. Spoljne površine zidova jednostavno su obrađene. Između prozora su plitki pilastri u pravilnom ritmu raspoređeni, a podkrovni venac je jednostavno profilisan. Zvonik je dvospratan i ima četiri prozora koji se polukružno završavaju. Na prozorima su drveni šaloni. Liniju krovnog venca zvonika probija polukružna niša sa satom, obavezni sadržaj na zvonicima baroknim crkava. Završava se jednostavnom kapom i krstom na vrhu. Još jedan krst od kovanog gvožđa postavljen je na spoju apside i broda crkve. Brod crkve presveden je poluobličasto i ima naglašen hor koji nose dva stuba. Ograda na horu izvedena je nizom drvenih balustera, a u sredini ima isturen polukrug. Ova crkvena građevina, nastala u osmoj deceniji osamnaestog veka, još uvek je u duhu baroknih stilskih shvatanja crkvene arhitekture, naravno skromnih dometa jer se radi o manjoj crkvi sazidanoj za potrebe seoske parohije. Zbog ikonostasa Đure Jakšića i majstora prelaznog perioda koji je pod zaštitom Zakona, a smatra se nepokretnim kulturnim dobrom, bogatog knjižno arhivskog fonda kao i predmeta primenjene umetnosti, crkvu kao građevinu treba staviti pod zaštitu Zakona i dopuniti prethodno rešenje.
Objavljeno na: https://www.osmsrbija.iz.rs/nkd/

 spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs

 www.zrenjaninheritage.com