|
SRBIJA:
ZNAMENITOSTI, PUTOVANJA, NAVIGACIJA Naša baština: priroda, kultura, istorija
(Da li je, zaista, rutizam.com najdetaljniji sajt o Srbiji? Proverite.)
|
|
Naslovna strana
|
Za
putnike, radoznalce, istraživače, avanturiste, ljubitelje, bicikliste, motoriste, pešake, planinare, fotografe, putopisce, profesionalce i amatere, omladinu i penzionere, kao i sve nepomenute, knjiga
Pravac Srbija
|
HUMKE Humke, tumuli, odnosno kurgani su veštačka, ljudskom rukom nasipana uzvišenja. Visoka su od par do desetak metara (današnja visina, posle mnogih vekova erozije i devastacije), a u prečniku su do 80 metara, s tim što postoje širi, kao izuzeci. Namena im je najčešće bila sahranjivanje istaknutih pojedinaca, ali su služile i kao osmatračnice i kao fortifikacije. Mnoge od njih su višeslojne, nastale smenjivanjem kultura, pri čemu su novodošli narodi postojeći sloj nadgrađivali prema svojim potrebama. Humke koje čine višeslojna naselja nazivaju se "tel". Ravničarske humke su zemljane, dok se u planinskim krajevima većinom koristio kamen (tzv. gromile). Veći deo znanja o graditeljima humki se zasniva na pretpostavkama. Narodi koji su od kraja 3. milenijuma pne prodirali sa istoka u nekoliko talasa ("kurganski narodi") doneli su na naše prostore običaj sahranjivanja pod humkama. Ta tradicija je prisutna i kod Skita, Kelta, Sarmata, Kumana, Huna i Avara. Pošto su kurganski narodi uglavnom naseljavali područje oko Tise, tu je bio i najveći broj humki, ali one se mogu naći i na širem prostoru. Ispod Dunava postoje, ali u znatno manjem broju. Na teritoriji Vojvodine ih je zabeleženo preko 1000, ali je njihov broj u novije vreme sveden na pedesetak onih koje se mogu prepoznati kao takve. Uništavanju humki doprinela je intenzivna mehanizovana poljoprivredna obrada, najviše, ali i izgradnja puteva i stambenih naselja, bez prethodne službene obrade i zaštite, ponekad čak i uprkos istoj. Mnoge su bile i poligon "arheologa" u potrazi za blagom. Interesantno je da su mnoge humke preživele zahvaljujući svojoj (nevelikoj) visini. Uočljive na ravnom horizontu, služile su kao geodetski orijentir u prethodnim vekovima, pa su na njihovim vrhovima bili postavljeni (kameni ili betonski) markeri koji su ujedno opominjali na nedodirljivost. Neophodno je da humke budu zaštićene, ne samo iz istorijskih, odnosno iz potreba arheološke obrade. Humke su zasebne životne sredine pošto tih nekoliko metara visinske razlike stvara posebnu mikroklimu, a ona opet svojstvenu floru i faunu. Biodiverzitet na humkama je izuzetan i obiluje autohtonim vrstama. Primer je kurgan Kinđa kod Kikinde na čijoj površini još rastu biljke koje su u banatskoj ravnici postojale samo u vremena kada je na njoj vladala stepska klima. Koliko vredne za nauku mogu biti i kolika im se važnost pridaje, možemo videti iz primera susedne nam Mađarske, gde je svaka humka, pre bilo kakvog istraživanja, automarski zaštićeno područje. (korišćeno: Vikipedija, Kurgani u Srbiji)
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Za humku se navodi visina od samo 2 metra, tako da je teško locirati je na prostoru lesne terase koja je sama viša od navedene visine i na nekoliko mesta se uzdiže i spušta.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka je arheološki istraživana, na njoj je otkopan neolitski lokalitet.
Pored humke, u neposrednoj blizini su Park prirode Kamaraš, arheološki lokalitet Avarsko groblje, humka Budžak.
Bili smo gosti na salašu Roka Tanya, čiji je vlasnik mr Ištvan Hulo, direktor subotičkog muzeja. On nam je pričao o mikroklimi i diverzitetu života na humkama. Između ostalog, baš se u mesecima pre naše posete bavio dokazivanjem autohtonosti jedne vrste vilinog konjica na humci Kamaraš.
Napomena za pristup: kroz park Kamaraš se može proći kolima, ali na par mesta vrlo oprezno zbog blata i ulegnuća.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka se izorava.
Sudeći po njenoj površini trebalo bi da je visoka najmanje 7-8 metara. Ovako, izoravanjem je svedena na svega 2-3 metra visine.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
Humka je pod nadzorom Udruženja ljubitelja prirode. Bez njihove dozvole prilaz nije moguć.
Na humci je postavljeno desetak kućica za ptice.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Na vrhu se nalazi topografska oznaka, što joj je verovatno omogućilo da preživi.
Humka se ne obrađuje i očuvana je.
Humka je uočljiva sa puta Male Pijace - Mali Pesak.
Do humke se stiže posle svega 100 m atarskim putem.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
Humka se nalazi pored samog puta.
Na vrhu je betonska kota, odnosno geodetska trigonometrijska tačka.
Pošto se svojom visinom od 1,5m ne izdvaja značajno od okoline, (laički) pretpostavljamo da je erodirana, bilo obradom bilo prolaskom put pored/preko nje.
Upozorenje: put kojim se stiže do humke, po suvom vremenu je neverovatno prašnjav.
Druga od moguće 2 humke Pap.
Na austrijskoj karti označena kao "T.Z. 57.17 Pap halom"
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka je od većih i bolje sačuvanih. Malo je štećena jer atarski put ide preko jedne bočne strane.
Humka je, ustvari, očuvana zahvaljujući betonskom stubu, odnosno geodetskoj taččki na svom vrhu.
Sa humke se pruža jako lep pogled na obrađene/požnjevene parcele i veliko veštačko jezero, sada privatni ribnjak.
Put do humke nije lako naći u spletu mnogobrojnih atarskih kolotragova sa dosta prašine.
Ali vredi.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Brdo Čako/Zako je veoma široka lesna zaravan, izdignuta par metara u odnosu na slatinu koja se pruža u pravcu Tise. Najviši deo zaravni je humka široka sotinak, a visoka desetak metara.
Na najvišem delu humke podignut je krst okružen figurama i posvetama ključnim momentima iz mađarske istorije.
Čuli smo i priču meštana da je sa ovog mesta topovima tučena turska vojska u vreme bitke na Senti.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
I
Z
B
O
R
Lako je uočljiva u okolnom ravnom prostoru, a sasvim blizu puta. Deluje da je neoštećena. Iako nije visoka, sa vrha se pruža fantastičan pogled.
O
B
J
E
K
T
Humka je oštećena, jer se i dalje intenzivno preorava.
Humka nije mnogo visoka, ipak, ugledali smo je sa 500 m. Jedini mali problem je bio naći prolaz u njive kod zapuštene bivše železničke stanice, a tu smo otkrili da smo mogli 300 m južnije doći do atarskog puta koji vodi baš do njive sa humkom.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Dvanaest humki raspoređenih tako da su parovi ili grupe u međusobnom vidokrugu.
Najbliža putu i samom mestu na austrijskim kartama je Vojana (95).
Na 45.945 20.206 nalazi se Macahunka (89)
Na 46.0153 20.194 nalazi se Budzak (93)
Na 5.9838 20.24 nalazi se Kocina unka (91)
Na 45.9862 20.2894 nalazi se Crna unka/Arany Hegy (88)
Na 45.9591 20.1538 neimenovana (91)
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
I
Z
B
O
R
Humka se nalazi na spisku objavljenom na vikipediji, sa pripisanim registarskim brojem. Nikakve druge podatke nismo našli.
Nismo imali tačnu poziciju humke na potesu Perjanica, snimili smo ceo potes sa razdaljine od stotinak metara.
O
B
J
E
K
T
Naziv "Tri ante" znači da se humka nalazi na granici tri atara. To su atari Jazovo-Sajan-Mokrin.
U blizini postoji i manja humka - Pogranična humka.
Za posetu lokaciji koja spada pod zaštićeno područje "Pašnjaci velike droplje", potrebna je dozvola lovačkog društva, odnosno upravljača.
Za ovu humku se već dugo ispredaju pretpostavke da je baš tu sahranjen Atila. Zato i ne čudi da je na meti "istraživača" možda i više od sto godina. Oštećenja koja su ostavili stvarno su ogromna, raskopano je i uklonjeno možda i 2/3 zemlje sa lokacije.
Izuzetan doživljaj: sa svega četiri metra visine pogled se prostire nadaleko površinom koja, ozelenela a neobrađena, pruža nestvaran utisak nenaviklom oku.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Na vrhu humke nalazi se geodetska tačka. Najveći deo humke se obrađuje. Kad je njiva pod uznapredovalim kukuruzom, postaje nedostupna pogledu sa puta.
Luka Nadlački (1910-1989), autor je knjige od oko 200 strana o životu Atile "biča božijeg", koja nije objavljena.
Luka Nadlački je tvrdio da se Atilin grob nalazi u ataru sela Mokrin. Nadlački je rođak i učitelj Mokrinčanina Miloša Despotova, iz čije kuće na kraju sela, kada je lepo vreme pogled doseže na Detoševac, udolinu i humku u sredini, gde se po Prisku nalazila Atilina kuća od istesanih debala. Despotov se amaterski bavi arheologijom i istorijom, pa je nastavio istraživanja pokojnog rođaka i učitelja. (tekst Atilino blago, Vaseljenska TV).
A zašto baš ova humka - nismo saznali.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Dvojna humka koje se nalazi na potesu "Prosine".
Između Mokrina i rumunske granice konstatovano je dvadesetak humki. Ova je najviša i najbolje očuvana u toj grupi.
Na starim austrijskim kartama humka je označena kao "Blizanica unka".
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
Zemlja oko i sa humke se izorava. Brazde su prišle na svega metar od betonskog markera.
Oranje je evidentno smanjilo visinu humke za najmanje pola metra, a nekadašnji volumen za preko 50%.
Da nije topografske oznake, humka bi davno bila sasvim izravnata.
O
B
J
E
K
T
Humka nije imenovana na starim mapama.
Uočljiva je sa magistralnog puta od koga je udaljena stotinak metara.
Na vrhu ima betonirani geodetski znak.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka Debelo brdo sada je već izorana do neprepoznatljivosti. Nalazi se na krajnje južnoj tački Ludaškog jezera. Na pedesetak metara od humke uređen je pristup jezeru sa dva mola koji premošćuju okolnu trsku (trska je ovde zaštićena kao i ostala barska flora).
Humka više ne postoji
O
B
J
E
K
T
Kalvarija se nalazi kod starog groblja. Za uzvišenje nije sigurno da li je humka ili tel. U blizini se nalaze ostaci srednjovekovne crkve, kao i ostaci stare ciglane (čiji je vlasnik bio Jevrejin).
To je svakako najstariji deo tog kraja.
Uz šor ima zanimljivih starih seoskih kuća sa tradicionalnim sunčanim zabatom. (Jožef Dožai)
Pri poseti Čantaviru, dobili smo potpuno pogrešnu informaciju da humka više ne postoji.
Na sreću, Jožef Dožai koji se dugo bavi fenomenom humki, reagovao je i ispravio dezinformaciju koju smo i mi preneli.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
I
Z
B
O
R
Na vrhu humke podignuta je osmatračnica sa koje se pogled pruža u dubinu Mađarske. Takođe, u zadnje vreme interes izaziva i pogled na ogradu na granici koju je Mađarska izgradila radi zaustaljanja priliva izbeglica. Ograda se nalazi na svega desetak metara od ove humke.
Pogled sa osmatračnice seže zbilja daleko, jer je ravnica je svuda okolo. I
Mađarska je ravna u ovom delu, tako da se vidi sve do Pečuja, koji je udaljen oko 50 km.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka nije visoka, ali je svakako upečatljiva usred ravnice.
Humka je oštećena, delimično kopanjem i odnošenjem materijala, delimično erozijom. Mnoge legende se vezuju za nastanak humke, ali sigurno je samo da je nastala veštačkim putem. Takođe, moguća je veza sa plemenom Sarmata, zbog otkrića nekolicine sarmatskih grobova u bližoj i daljoj okolini.
Do humke se lako stiže asfaltnim putem. Humka je u neposrednoj blizini ulaza u posed privatne firme.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
Deo humke je prokopan zbog gradnje puta, a ostatak iskorišćen kao materijal - pesak.
Naš vodič kaže da su se u vreme gradnje puta na ovom mestu često iskopavale kosti, moguće i ljudske.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
I
Z
B
O
R
Velika humka nalazi se na domak Novog Bečeja, na njivi koja je uz sam magistralni put. Par stotina metara dalje, ide skretanje za Slano Kopovo.
I na ovoj humci se može konstatovati opšta karakteristika - flora je potpuno drugačija od svega što se može sresti u okolini.
Na vrhu humke nalazi se bunker, verovatno postavljen u vreme IB.
Humka nije istraživana, ali je potpuno očuvana.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka se nalazi odmah do jezera Slano Kopovo, odnosno staza od parkinga do jezera vodi pored humke. Deo je specijalnog rezervata prirode, odnosno zaštićene zone oko jezera.
Na prostranom okolnom pašnjaku skoro redovno se može sresti poveće krdo krava.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Humka je arheološki obrađena. Najčešći nalaz bile su ljudske kosti.
Po navodima našeg vodiča, stanovnika sela Zlatice, pronađeno je mnogo ljudskih kostiju, a pronalažene su u velikom broju i po odlasku arheologa.
Naš vodič je rođen u naselju koje je postojalo u neposrednoj blizini humke, ali je kasnije napušteno, a svi objekti uklonjeni.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
Humka je celom površinom izbrazdana kopanim rovovima.
Brazde na humci ne liče na arheološku obradu, pa čak ni na divlju, a s obzirom da se pri vrhu uočavaju ostaci bunkera (verovatno) iz 1948. godina, pomislili smo da su u pitanju rovovi vojne fortifikacije. Međutim i ta pomisao je potpuno nelogična, pa smo ostali u dilemi o kakvoj vrsti kopanja se radi.
O
B
J
E
K
T
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
I
Z
B
O
R
Mesto je arheološki obrađeno, ali nisu nađeni tragovi ukopa ili pak sahranjenih osoba.
Parcela pripada privatnoj kući. Kuća se malo koristi, humka je potpuno zarasla u gusto šipražje i potpuno je nepristupačna.
Imali smo sreće da naiđemo na komšiju čija je kuća neposredno uz plac sa humkom, tako da je, za razliku od nekoliko prethodno upitanih, bio upućen u temu.
Po njegovim rečima, arheolozi nisu pronašli baš nikakav dokaz sahranjivanja. U nekim navodima na netu spomenut je krst na vrhu humke, ali takvog nije bilo.
Da je reč o humci na kojoj je bilo utvrđenje, može se pretpostaviti na osnovu konfiguracije terena. Plato je izdignut 2 do 5 metara u odnosu na okolinu.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Prema rečima Svete Hadnađeva, koji nas je vodio na humku, mnogo godina ranije, naslonjen na humku, nalazio se deo zida prastare kuće od blata. Sada takvih tragova nema.
Humka se, delimično, peorava.
Čuli smo i priču da su u Mađarskoj sve humke, generalno, zaštićene.
Razlog: moguća arheološka lokacija ili mesto specifične flore i faune usled vlastite mikroklime.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Prema nekim izvorima, ovo je bila masovna grobnica posle kuge 1738-40. godine.
Prema drugoj verziji, tu su sahranjeni izginuli u borbama kod Bačkog Gradišta u Mađarskoj revoluciji 1848-49. Sahranjeni su zajedno Mađari, Srbi i ostali.
U neko vreme je proglašena za Kalvariju (katolička replika događaja na Golgoti). Humka je grobnica većeg broja ljudi, najverovatnije.
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Uzvišenje u obliku pravilne kupe podigli su neki od kurganskih naroda - Skiti, Sarmati ili Kumani.
Do humke se stiže lako, ako imate navigaciju, ili nekog meštanina za vodiča.
Inače, od centra Žablja se vozi jedno 5 km asfaltom, zatim atarskim putevima još jedno 2 km. Na pojedinim deonicama atarskih puteva ima blata, pa je potrebno unapred raspitati se o uslovima, ako idete putničkim vozilom.
Prošli smo bez problema kolima. Na par mesta smo se kretali pažljivo zbog blata.
Iako na vikipedijinoj stranici "Humka Stari Žabalj" piše da se humka preorava, na humci nismo primetili nikakav trag takve aktivnosti
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
I
Z
B
O
R
Pošto je pokrenuta procedura zaštite, ova je humka od potpuno skrajnute, prešla među najreprezentativnije i najbolje dokumentovane.
U neposrednoj blizini nalazi se Mala Jurišina humka (BAC811).
Ako se ne služite našom GPS markacijom, do humke vas mora povesti vodič.
Posle oko 5 km od Žablja, prelazi se na atarski put - zemljani, tvrd, ali na par mesta oprez zbog blata.
Najbolja orijentacija je druga humka - Stari Žabalj, koja se nalazi uz jedan salaš, pa je pristupčnija.
Od ove humke do Jurišine, otprilike se polovina puta može prevesti kolima, a polovina se mora prepešačiti.
Pošto je sve podložno vremenskim uslovima, preporuka je - raspitajte se o stanju puteva pre polaska.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
O
K
O
L
I
N
A
Na brdu je ustanovljeno zemljano utvrđenje, kao i naselje u više slojeva, sa početkom još od ranog bronzanog doba. Konstatovano je i srednje i kasno bronzano, kao i starije, srednje i mlađe gvozdeno doba. U najmlađem sloju otkrivena su naselja - keltsko i dačko. Kelti su ostavili bogatu zbirku srebrnog i ćilibarskog nakita, vrlo retku arheološku atrakciju na tlu Srbije.
---
Savremena sistematska istraživanja, koja se obavljaju od 1948. godine s prekidima do danas, potvrdila su praistorijski karakter ovog lokaliteta, ali ne i postojanje rimske arhitekture. Međutim, otkriveni su pokretni nalazi ranorimske produkcije iz 1. veka, na osnovu čega se može pretpostaviti da je na keltskom utvrđenju bio formiran manji kontrolni punkt na strateškom položaju kod sliva Karaša. ("Arheološka nalazišta rimskog perioda u Vojvodini", Maja orđević)
Na samoj lokaciji nema nikakvog orijentira niti obeležja. Jedino uz asfaltni put koji iz sela vodi do aerodroma stoji tabla sa kratkom informacijom o lokalitetu.
Na tom mestu, sa (jugo)zapadne strane puta počinje uzdignuta lesna zaravan, na čijem platou se nalazilo naselje. Prateći ivicu zaravni, ide se nešto manje od kilometra dok se dođe do dva useka na kojima se vide tragovi čađi, odnosno ložene vatre.
Na tom mesto je vršeno arheološko istraživanje.
Mesto - breg, se inače nalazi baš na mestu artiljerijskog poligona.
O
B
J
E
K
T
Humka je udaljena oko 2,5 km od naselja. Visoka je 4,5 metra. Pri istraživanju, nađene su ljudske kosti.
Područje na koje su nas uputili meštani nalazi se na kosini koja se spušta iz sela Gladnoš prema Maradiku, sa desne strane manjeg potoka. Pošto na tom mestu velika parcela obrasla šikarom, humku je bilo nemoguće locirati u kratkom vremenu. Ona je, po rečima meštana, tu negde.
Opet, po rečima meštana, cela strana uz potok je arheološki istraživana, tako da su i snimci koje smo načinili aktuelni u vezi sa istorijom ovog mesta.
Pošto je po službenoj dokumentaciji humka udaljena od sela 2,5 km severoistočno, i da se nalazi na mestu zvanom Unka, taj navod treba proveriti.
P
R
I
L
A
Z
O
B
J
E
K
T
I
Z
B
O
R
Humka se obrađuje, iako je zaštićena. Nedaleko od nje je prolazio rimski put što i čini njen značaj.
Zatekli smo vlasnika i njegovu ekipu u kampanji sadnje bostana. U priči sa njima smo saznali da se selo Kraljevci nekada nalazilo sa druge strane humke, a da je na humci bilo seosko groblje. Selo je kasnije izmešteno na današnju lokaciju jer je teren na kome se nalazilo bio podvodan.
O
B
J
E
K
T
Mesto na kome su vršena streljanja u okrobru 1941. godine.
Ispred tri grudobrana u nizu postavljena je po ploča sa posvetom i po 10 kamenih obeležja.
Ukupno četiri tumula na pozicijama:
44.5445, 19.8457
44.5441, 19.8465
44.5457, 19.8401 i
44.5463, 19.8402.
Nalazi se na potesu Parlog.
O
B
J
E
K
T
U dva velika tumula otkriveni su ostaci sahranjenih osoba visokog ranga, u većem tumulu jedne muške, a u manjoj jedne ženke i jedne muške.
Ovakav objekt se prepoznaje kao kneževska grobnica, a po sličnosti sa tumulima u Pilatovićima i Novom Pazaru, pretpostavlja se su ilirskog porekla. Postoji i pretpostavka da su ih gradili Tribali.
Veliki broj nađenih priloga nalazi se u muzeju u Čačku.
Nalazi se na granici atara Pilatovići i Prilice pored Moravice.
U jednoj humci je otkriveno sedam grobova. Utvrđeno je da se radi o pripadnicima zapadnosrpske varijante vatinske kulture.
PODACI O FOTOGRAFIJI